Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Xrom rudalari

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 251-b. — ziyouz.com

    Xrom rudalari XROM RUDALARI, xromitlar tarkibida texnik jihatdan sanoatda işlatişga yarokli hamda iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq miqsor va konsentratsiyada xrom bölgan tabiiy mineral hosilalar. Tarkibida xrom bölgan minerallardan faqat xromşpinelidlar sanoat ahamiyatiga ega. X.r. ning asosiy minerallari — xromşpinelidlar va silikatlar — serpentin, xlorit, ba'zan olivin, piroksen, plagioklaz, uvarovit, xromaktinolit, talk, brusit, karbonatlar, sulfidlar va b. Yaxlit va xolxol X.r. ma'lum. Rudalarda muhim komponentlarning mikdori: Sg2O3 10—62%; A12O3 4,034%, Ğe2O3 1,018%; ĞeO 7,0— 24%; MgO 10,533%; SiO2 0,427% bölib, ba'zilarida platina guruhi elementlari 0,1—0,2 g/t va Ai 0,2 g/t gaça böladi. Zararli aralaşmalar — S, R va Sa 1% dan ortiq. Ruda tanalarining şakli turliça: platformalardagi stratiform massivlarda — qatlam şaklida, qalinligi bir neça ön sm dan bir m gaça, ba'zan bir neça km ga çözilişi mumkin; burmali oblastlardagi massivlarda — çöziq linzasimon, ştoksimon şakllarda böladi. X.r. konlari bazaltoid va ultraasosli magmalarning kristallanişidan hosil böladi. Xromitli formatsiyaning 3 turi: peridotitortopiroksenitnoritli formatsiya (platformalarda), peridotitli va gabbonoritperidotitli formatsiya (geosinklinal oblastlarda) farq(qilinadi. X.r. delyuvial, elyuvial va dengiz sohillaridagi soçmalarda ham mavjud. Sanoatda foydalaniş böyiça rudalarning metallurgik, olovbardoş va kimyoviy tiplari ma'lum. X.r.ning asosiy konlari JAR, Zimbabve, RF (Ural), Turkiya, Filippin o.lari, Hindiston va Finlyandiyada bor.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ХРОМ РУДАЛАРИ, хромитлар таркибида техник жиҳатдан саноатда ишлатишга ярокли ҳамда иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ миқцор ва концентрацияда хром бўлган табиий минерал ҳосилалар. Таркибида хром бўлган минераллардан фақат хромшпинелидлар саноат аҳамиятига эга. Х.р. нинг асосий минераллари — хромшпинелидлар ва силикатлар — серпентин, хлорит, баъзан оливин, пироксен, плагиоклаз, уваровит, хромактинолит, тальк, брусит, карбонатлар, сульфидлар ва б. Яхлит ва холхол Х.р. маълум. Рудаларда муҳим компонентларнинг микдори: Сг2О3 10—62%; А12О3 4,034%, Ғе2О3 1,018%; ҒеО 7,0— 24%; MgO 10,533%; SiO2 0,427% бўлиб, баъзиларида платина гуруҳи элементлари 0,1—0,2 г/т ва Аи 0,2 г/т гача бўлади. Зарарли аралашмалар — S, Р ва Са 1% дан ортиқ. Руда таналарининг шакли турлича: платформалардаги стратиформ массивларда — қатлам шаклида, қалинлиги бир неча ўн см дан бир м гача, баъзан бир неча км га чўзилиши мумкин; бурмали областлардаги массивларда — чўзиқ линзасимон, штоксимон шаклларда бўлади. Х.р. конлари базальтоид ва ультраасосли магмаларнинг кристалланишидан ҳосил бўлади. Хромитли формациянинг 3 тури: перидотитортопироксенитноритли формация (платформаларда), перидотитли ва габбоноритперидотитли формация (геосинклиналь областларда) фарқ(қилинади. Х.р. делювиал, элювиал ва денгиз соҳилларидаги сочмаларда ҳам мавжуд. Саноатда фойдаланиш бўйича рудаларнинг металлургик, оловбардош ва кимёвий типлари маълум. Х.р.нинг асосий конлари ЖАР, Зимбабве, РФ (Урал), Туркия, Филиппин о.лари, Ҳиндистон ва Финляндияда бор.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.