Xudoybergan Devonov
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 146-b. — ziyouz.com
Devonov Xudoybergan (1878, Xiva — 1940, Toşkent) — birinçi özbek kinooperatori. 1907—08 y.lar Moskva, Peterburgdan teleskop, grammofon, foto va kino asboblari olib kelib fotolaboratoriya taşkil etgan. Bu lab. Xorazmda fotokinostudiya vazifasini ötagan. D. ijodi rus kinosan'atkorlari faoliyati b-n deyarli bir vaqtda boşlangan. U «Örta Osiyo me'moriy yodgorliklari», «Turkiston körinişlari», «Xiva va xivaliklar» kabi qisqa filmlarni işlagan. Öz filmlarida vatanparvarlik, ma'rifatparvarlik ğoyalarini ilgari surgan. Xorazm xalqi urf-odatlari ifodalangan mingga yaqin fotosurat yaratdi. XXSR davrida maktab, internatlar oçib, unda foto-kino işlarini olib bordi. «Uzbekistanskaya pravda» («Özbekistan haqiqati»), «Inqilob quyoşi» gaz.larida fotomuxbirlik qilib, Xorazm dalalarida birinçi traktorning paydo bölişi, dehqonlarga yer taqsimlanişi va ommaviy yiğilişlarga oid köp fotosurat va kinolavhalar yaratdi. Özbek kinostudiyasi taşkil etilgaç (1925), D.ga Xorazmda kino işlarini olib boriş topşirildi. Keyinroq «Sovkino»ning muxbiri etib tayinlandi va Moskvaga «Şör köl», «Işçi ayollar» singari syujet va lavhalarini yuborib turdi. D. suratga olgan kinolentalarning köpi haligaça topilgani yöq. Urganç şahridagi kinoteatr, Xiva şahridagi D. yaşagan köça uning nomi b-n yuritiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕВОНОВ Худойберган (1878, Хива — 1940, Тошкент) — биринчи ўзбек кинооператори. 1907—08 й.лар Москва, Петербургдан телескоп, граммофон, фото ва кино асбоблари олиб келиб фотолаборатория ташкил этган. Бу лаб. Хоразмда фотокиностудия вазифасини ўтаган. Д. ижоди рус киносанъаткорлари фаолияти б-н деярли бир вақтда бошланган. У «Ўрта Осиё меъморий ёдгорликлари», «Туркистон кўринишлари», «Хива ва хиваликлар» каби қисқа фильмларни ишлаган. Ўз фильмларида ватанпарварлик, маърифатпарварлик ғояларини илгари сурган. Хоразм халқи урф-одатлари ифодаланган мингга яқин фотосурат яратди. ХХСР даврида мактаб, интернатлар очиб, унда фото-кино ишларини олиб борди. «Узбекистанская правда» («Ўзбекистан ҳақиқати»), «Инқилоб қуёши» газ.ларида фотомухбирлик қилиб, Хоразм далаларида биринчи тракторнинг пайдо бўлиши, деҳқонларга ер тақсимланиши ва оммавий йиғилишларга оид кўп фотосурат ва кинолавҳалар яратди. Ўзбек киностудияси ташкил этилгач (1925), Д.га Хоразмда кино ишларини олиб бориш топширилди. Кейинроқ «Совкино»нинг мухбири этиб тайинланди ва Москвага «Шўр кўл», «Ишчи аёллар» сингари сюжет ва лавҳаларини юбориб турди. Д. суратга олган киноленталарнинг кўпи ҳалигача топилгани йўқ. Урганч шаҳридаги кинотеатр, Хива шаҳридаги Д. яшаган кўча унинг номи б-н юритилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.