Xudoybergan muhrkan
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263–264-b. — ziyouz.com
Xudoybergan muhrkan (1822 Xiva — 1920) — xattot, naqqoş, bastakor. Töp quyuvçi usta Muhammad Panohning öğli. Otasidan töp quyuşni, xattot usta Ermon xalfadan xattotlikni, muhrkan usta Islom xöjadan muhrkanlikni örgangan. X.m. xon saroyida devon lavozimida işlagani uçun «devon», davlat zarbxonasida tanga pullar uçun qoliplar va muhrlar yasagani uçun «muhrkan» nomlariga sazovor bölgan. X.m. Muhammad Rahimxon II saroyi kutubxonasidagi kitoblarning asosiy qismini (mas, Özbekiston FA Şarqşunoslik intida saqlanayotgan Abdurahmon Jomiyning «Xaft avrang», «Silsilat uzzahab», «Layli va Majnun», «Yusuf va Zulayho» dostonlari va b.) çiroyli nafis yozuvlarda köçirgan. X.m. marmar taxtalar, öratoş (poyustun) larni çiroyli yozuv va nafis naqşlar bilan, şe'riy tarixlarni marmar toşga öyib yozgan va gullar bilan bezagan; X.m. işlaridan namunalar Xivadagi köpgina me'moriy obidalarda saqlangan: Said Mahruyjon maqbarasi (1864), Asfandiyorxon harami (1896) va qabulxonasi (1912), Yusuf yasovulboşi (1906) va Polvon qori (1906) madrasalari, Islomxöja minorasi va maqbarasi (1910) va b.
Musiqaga ixlosi baland bölgan X.m. taniqli maqomçi darajasiga kötarildi, musiqa asboblari yasaydi, tuzatadi hamda ularni nafis naqşlar bilan bezaydi, Komil Xorazmiyning «Tanbur çiziği» nota kitobini köçirgan, özi ham Rost maqomiga «Saqili muhrkan» nomi bilan kuy bastalagan.
X.m. köplab şogirdlar (Sobirjon Xudoybergan öğli, Karimbergan Rahmonberganov, Komil Devoniy va b.) tayyorlagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХУДОЙБЕРГАН МУҲРКАН (1822 Хива — 1920) — хаттот, наққош, бастакор. Тўп қуювчи уста Муҳаммад Паноҳнинг ўғли. Отасидан тўп қуюшни, хаттот уста Эрмон халфадан хаттотликни, муҳркан уста Ислом хўжадан муҳрканликни ўрганган. Х.м. хон саройида девон лавозимида ишлагани учун «девон», давлат зарбхонасида танга пуллар учун қолиплар ва муҳрлар ясагани учун «муҳркан» номларига сазовор бўлган. Х.м. Муҳаммад Раҳимхон II саройи кутубхонасидаги китобларнинг асосий қисмини (мас, Ўзбекистон ФА Шарқшунослик интида сақланаётган Абдураҳмон Жомийнинг «Хафт авранг», «Силсилат уззаҳаб», «Лайли ва Мажнун», «Юсуф ва Зулайҳо» достонлари ва б.) чиройли нафис ёзувларда кўчирган. Х.м. мармар тахталар, ўратош (пойустун) ларни чиройли ёзув ва нафис нақшлар билан, шеърий тарихларни мармар тошга ўйиб ёзган ва гуллар билан безаган; Х.м. ишларидан намуналар Хивадаги кўпгина меъморий обидаларда сақланган: Саид Маҳруйжон мақбараси (1864), Асфандиёрхон ҳарами (1896) ва қабулхонаси (1912), Юсуф ясовулбоши (1906) ва Полвон қори (1906) мадрасалари, Исломхўжа минораси ва мақбараси (1910) ва б.
Мусиқага ихлоси баланд бўлган Х.м. таниқли мақомчи даражасига кўтарилди, мусиқа асбоблари ясайди, тузатади ҳамда уларни нафис нақшлар билан безайди, Комил Хоразмийнинг «Танбур чизиғи» нота китобини кўчирган, ўзи ҳам Рост мақомига «Сақили муҳркан» номи билан куй басталаган.
Х.м. кўплаб шогирдлар (Собиржон Худойберган ўғли, Каримберган Раҳмонберганов, Комил Девоний ва б.) тайёрлаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.