Xunuklik
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 271-b. — ziyouz.com
Xunuklik — estetika tuşunçasi. Inson gözalligi, şa'ni, qadrqimmati va ideal tasavvurlarga xilof keladigan xususiyat, narsa va hodisani ifodalaydi. Gözamiknint aksi. X. kişida turli xil salbiy histuyğu, noxuş kayfiyat, taassuf va nafrat qözğatadi, yoqimsiz taassurot qoddiradi. X. — özida nuqsonni ifodalaydi. U — insonning intellektual va iroda kuçiga böysunişi mumkin bölgan, şaxs, jamiyat uçun töğridantöğri xavf tuğdirmaydigan, kelajakda insoniy imkoniyatlar doirasida şaklan yoki mazmunan ijobiy özgariş kasb eta oladigan muvaqqat xususiyat. Şu nuqtai nazardan gözallik bilan uzviy boglik. Kdd. xitoy donişmandlari X.ning ham öziga xos ahamiyati borligini ta'kidlab, odamlar X. orqali gözallik nimaligini anglab yetadilar, degan fikrni bildiradilar (Lao Szi). Yunon mutafakkirlari gözallikning X.ka ötib turişi mumkinligini aytadilar, bu fikrni yoş, gözal yigitning keyinçalik kasal qariyaga aylanişi bilan izohlaydilar (Aristotel). Şu ma'noda X.ni qadrning qadrsizlanişi tarzida talqin qiliş mumkin. X. san'at asariga köçganida, san'atkor mahorati va san'at qonuniyatlari vositasida özining obyektdagi jirkantiruvçi jihatlarini yöqotadi, gözallikka aylanadi, ayni paytda, mazkur obyektga bölgan insondagi salbiy munosabat ongida saqlanib qolaveradi. Bu holat badiiy asarni idrok etuvçi kişining axloqiyestetik tarbiyasiga ta'sir körsatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХУНУКЛИК — эстетика тушунчаси. Инсон гўзаллиги, шаъни, қадрқиммати ва идеал тасаввурларга хилоф келадиган хусусият, нарса ва ҳодисани ифодалайди. Гўзамикнинт акси. X. кишида турли хил салбий ҳистуйғу, нохуш кайфият, таассуф ва нафрат қўзғатади, ёқимсиз таассурот қоддиради. X. — ўзида нуқсонни ифодалайди. У — инсоннинг интеллектуал ва ирода кучига бўйсуниши мумкин бўлган, шахс, жамият учун тўғридантўғри хавф туғдирмайдиган, келажакда инсоний имкониятлар доирасида шаклан ёки мазмунан ижобий ўзгариш касб эта оладиган муваққат хусусият. Шу нуқтаи назардан гўзаллик билан узвий боглик. Кдд. хитой донишмандлари Х.нинг ҳам ўзига хос аҳамияти борлигини таъкидлаб, одамлар X. орқали гўзаллик нималигини англаб етадилар, деган фикрни билдирадилар (Лао Цзи). Юнон мутафаккирлари гўзалликнинг Х.ка ўтиб туриши мумкинлигини айтадилар, бу фикрни ёш, гўзал йигитнинг кейинчалик касал қарияга айланиши билан изоҳлайдилар (Аристотель). Шу маънода Х.ни қадрнинг қадрсизланиши тарзида талқин қилиш мумкин. X. санъат асарига кўчганида, санъаткор маҳорати ва санъат қонуниятлари воситасида ўзининг объектдаги жиркантирувчи жиҳатларини йўқотади, гўзалликка айланади, айни пайтда, мазкур объектга бўлган инсондаги салбий муносабат онгида сақланиб қолаверади. Бу ҳолат бадиий асарни идрок этувчи кишининг ахлоқийэстетик тарбиясига таъсир кўрсатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.