Xurrak
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 273-b. — ziyouz.com
Xurrak XURRAK, xurrak otiş — nafas yölidan ötayotgan havo oqimi ta'sirida hosil böladigan tovuş. Bunga kiçik tilçaning havo ötayotganda tebranişi, ya'ni vibratsiyasi sabab böladi. Oğizni oçib (ba'zan oğiz yumuq bölganda ham) va çalqança yotib uxlaganda kişi X. otadi, çunki bunda yumşoq tanglayning öta böşaşişi uçun şaroit yaratiladi.
Burunhalqum tuzilişidagi öziga xos tuğma xususiyatlar yoki surunkali yalliğlaniş kasalliklari: şumov, gaymorit, tonzillit, pnevmoniya, astma, şuningdek, burun poliplari va adenoidlar ham X. otişga sabab böladi. Ba'zi kasalliklarda, mas, difteriyadan söng paydo bölgan yumşoq tanglay falajida, miyaga qon quyilganda, miya ezilganda ham bemor X. otişi mumkin. Köp X. otadigan odam yonboşlab yotişga, yostiği iloji boriça baland bölişiga harakat qilişi lozim; mexanik mikromassaj, issiq qiliş, ultratovuş, lazer kabi muolajalar yaxşi naf beradi. Burundan normal nafas olişni tiklaş maqsadida ba'zan xirurgik operatsiya qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХУРРАК, хуррак отиш — нафас йўлидан ўтаётган ҳаво оқими таъсирида ҳосил бўладиган товуш. Бунга кичик тилчанинг ҳаво ўтаётганда тебраниши, яъни вибрацияси сабаб бўлади. Оғизни очиб (баъзан оғиз юмуқ бўлганда ҳам) ва чалқанча ётиб ухлаганда киши X. отади, чунки бунда юмшоқ танглайнинг ўта бўшашиши учун шароит яратилади.
Бурунҳалқум тузилишидаги ўзига хос туғма хусусиятлар ёки сурункали яллиғланиш касалликлари: шумов, гайморит, тонзиллит, пневмония, астма, шунингдек, бурун полиплари ва аденоидлар ҳам X. отишга сабаб бўлади. Баъзи касалликларда, мас, дифтериядан сўнг пайдо бўлган юмшоқ танглай фалажида, мияга қон қуйилганда, мия эзилганда ҳам бемор X. отиши мумкин. Кўп X. отадиган одам ёнбошлаб ётишга, ёстиғи иложи борича баланд бўлишига ҳаракат қилиши лозим; механик микромассаж, иссиқ қилиш, ультратовуш, лазер каби муолажалар яхши наф беради. Бурундан нормал нафас олишни тиклаш мақсадида баъзан хирургик операция қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.