Xusravoniy

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 279-b. — ziyouz.com

Xusravoniy (fors. şohlarga mansub) — Örta Osiyo va Eron qad. bastakorlik san'ati, xususan, Borbad ijodiga nisbat etilgan musiqiy asarlar turkumi. Dastlab, 7 qismdan iborat bölib, 7 xil pardada kuylanuvçi şohona (jasorat, mardlik va b.) mavzularga oid (ayrimlari «Avesto» matnlaridagi) qöşiklardan tuzilgan. Keyinroq bular asosida özga mavzular qamrovidagi turkumli asarlar yuzaga kelgan (mas, «Arus Ganji» — «Gov ganji» — «Şaboda ganji» — «Afrosiyob ganji»; «Eraj qasdi» — «Siyovuş qasdi» — «Ğamdor» — «Dodu faryod»; va b.). X. turkumlari Şarq badiiy (Firdavsiy, Nizomiy Ganjaviy, Xusrav Dehlaviy, Navoiy va b.) va ilmiy (Forobiy, Abu Abdulloh Xorazmiy, Muhammad Nişopuriy, Xoja Abdulqodir Maroğiy va b.) asarlarda keng ta'riflangan. Risolalarda körsatilişiça, turli ommaviy tadbirlar, xususan, Navröz bayrami va hatto harbiy yurişlar X. turkumidagi kuy va qöşiqlarsiz ötmagan. X. keyinçalik Ön ikki maqom tizimi va özga mukammal turkumlar şakllanişida omil vazifasini ötgan.

Ad.: Gafurbekov T., Tvorçeskiye resursi natsionalnoy monodii, T., 1984; Borbad, epoxa i traditsii kulturi, Duşanbe, 1989.

Töxtasin Ğafurbekov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ХУСРАВОНИЙ (форс. шоҳларга мансуб) — Ўрта Осиё ва Эрон қад. бастакорлик санъати, хусусан, Борбад ижодига нисбат этилган мусиқий асарлар туркуми. Дастлаб, 7 қисмдан иборат бўлиб, 7 хил пардада куйланувчи шоҳона (жасорат, мардлик ва б.) мавзуларга оид (айримлари «Авесто» матнларидаги) қўшиклардан тузилган. Кейинроқ булар асосида ўзга мавзулар қамровидаги туркумли асарлар юзага келган (мас, «Арус Ганжи» — «Гов ганжи» — «Шабода ганжи» — «Афросиёб ганжи»; «Эраж қасди» — «Сиёвуш қасди» — «Ғамдор» — «Доду фарёд»; ва б.). X. туркумлари Шарқ бадиий (Фирдавсий, Низомий Ганжавий, Хусрав Деҳлавий, Навоий ва б.) ва илмий (Форобий, Абу Абдуллоҳ Хоразмий, Муҳаммад Нишопурий, Хожа Абдулқодир Мароғий ва б.) асарларда кенг таърифланган. Рисолаларда кўрсатилишича, турли оммавий тадбирлар, хусусан, Наврўз байрами ва ҳатто ҳарбий юришлар X. туркумидаги куй ва қўшиқларсиз ўтмаган. X. кейинчалик Ўн икки мақом тизими ва ўзга мукаммал туркумлар шаклланишида омил вазифасини ўтган.

Ад.: Гафурбеков Т., Творческие ресурсы национальной монодии, Т., 1984; Борбад, эпоха и традиции культуры, Душанбе, 1989.

Тўхтасин Ғафурбеков.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.