Yadatoşi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6-b. — ziyouz.com
Yadatoşi YADATOŞI, yada, jada, sangi jadi, xajar ulmutur (forsça jodu dan olingan) — rivoyatlarga köra, qadimda turkiy xalqlarda maxsus toş yordamida tegişli afsun-duo öqiş yöli bilan qor, yomğir, şamol, böron çaqiriş yoki ularni töxtatiş udumi. L.N. Gumilyovning yozişiça, Ya.t. 20-asrgaça amaliyotda bölib kelgan. Sigir, ot yoki tönğiz oşqozonidan çiqqan toş ustida öqilgan duo yordamida yomğir çaqirilgan. Ya.t. haqidagi dastlabki ma'lumotlar Xitoy manbalarida (Tan şu) qayd etilgan. Turkiy xalqlarga oid örta asr tarixiy manbalarida duşmanga qarşi kuraşda Ya.t. dan unumli foydalanilganligi haqida köplab ma'lumotlar uçraydi (q. Jangiloy). S.Ye.Malovning fikriça, Ya.t. bilan boğliq marosimlar yaqin vaqtlargaça nafaqat oltoyliklar, tuvalar, balki boşqa turkiy xalqlar tomonidan ham ötkazilib kelingan (yana q. Sus xopgin).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯДАТОШИ, йада, жада, санги жади, хажар улмутур (форсча жоду дан олинган) — ривоятларга кўра, қадимда туркий халқларда махсус тош ёрдамида тегишли афсун-дуо ўқиш йўли билан қор, ёмғир, шамол, бўрон чақириш ёки уларни тўхтатиш удуми. Л.Н. Гумилёвнинг ёзишича, Я.т. 20-асргача амалиётда бўлиб келган. Сигир, от ёки тўнғиз ошқозонидан чиққан тош устида ўқилган дуо ёрдамида ёмғир чақирилган. Я.т. ҳақидаги дастлабки маълумотлар Хитой манбаларида (Тан шу) қайд этилган. Туркий халқларга оид ўрта аср тарихий манбаларида душманга қарши курашда Я.т. дан унумли фойдаланилганлиги ҳақида кўплаб маълумотлар учрайди (қ. Жангилой). С.Е.Маловнинг фикрича, Я.т. билан боғлиқ маросимлар яқин вақтларгача нафақат олтойликлар, тувалар, балки бошқа туркий халқлар томонидан ҳам ўтказилиб келинган (яна қ. Сус хопгин).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.