Yadro fizikasi instituti

Yadro fizikasi instituti YADRO FIZIKASI INSTITUTI, Özbekiston FA Yadro fizikasi instituti — yadro fizikasi, qattiq jismlar radiatsion fizikasi, materialşunoslik, aktivatsion tahlil, radiokimyo, ilmiy asbobsozlik, informatsiya texnologiyalari yönalişlari böyiça fundamental va amaliy tadqiqotlar olib boruvçi ilmiy muassasa.

Akad. I.V.Kurçatov, U.O. Orifov va S.A.Azimovlarning taşabbusi bilan 1956 yil taşkil etilgan. 1957 yildan boşlab yadro reaktori, fizika lab.lari, gammanurlatgiçlar, siklotron (U— 150—11), tajriba ustaxonasi qurila boşlandi. Quvvati 2000 kVt bölgan VVRSM rusumli yadro reaktori 1959 yil sentyabrda işga tuşirildi. 1960—64 yillarda fizika lab.lari, gammanurlatgiçlar, siklotron işlay boşladi, radiokimyo lab.lari majmui qurilib, radioaktiv izotoplar işlab çiqarila boşlandi. 1980 yilda yadro reaktori rekonstruksiya qilinib, quvvati 10000 kVt ga yetkaziddi. In-tda radioaktiv izotoplar işlab çiqarişga ixtisoslaşgan «Radiopreparat» va «Tezlatkiç» şö'ba korxonalari, konstruktorlik byurosiga ega bölgan tajriba z-di, oğir ionlar fizikasi bölimi mavjud. In-tda 4 ta ilmiy bölim, 17 ta ilmiy lab., 11 ta xizmat bölimlari, aspirantura, doktorantura va dissertatsiyalarni himoya qiliş böyiça ixtisoslaştirilgan 2 ta ilmiy kengaş faoliyat körsatadi. Olib borilayotgan tadqiqotlar (nazariya va eksperiment) quyidagi yönalişlarni qamrab olgan. Yadro fizikasi — relyativistik yadro fizikasi, yuqori energiyalar fizikasi, yadro spektroskopiyasi, yadro va zarralarning moddalar bilan ta'siri, yadro nazariyasi, past energiyalarda yadroviy reaksiyalar, nisbiylik nazariyasi. Radiatsiyaviy qattiq jism fizikasi va materialşunoslik — metallar, konstruksion materiallar va yarimkötkazgiçlar, dielektriklar, keramikalar, optik, kompozitsion va yuqori trali öta ötkazgiç materiallarning radiatsiya fizikasi, kristallar tuzilişi, radiatsiya texnologiyasi, kristallardagi nuqsonli holatlar nazariyasi va ularni matematik modellaştiriş. Aktivatsion tahlil va radiokimyo — yadroviy analitika, tahlil uslubiyati, turli obyektlarning tahlili va texnologik jarayonlarning nazorati böyiça yadrofizikaviy usullarni yaratiş; materialşunoslik, toğkon sanoati, q.x., tibbiyot va ekologiyada yadroviy analitikaning amaliy jihatlari; turli radioizotoplar işlab çiqariş texnologiyalarini yaratiş. Ilmiy asbobsozlik — texnologik parametrlarni nazorat qiluvçi, radioaktiv va yadroviy materiallarni qayd etuvçi asboblar yaratiş, şuningdek, suvning tozaligini nazorat qiluvçi, tozalovçi va zararsizlantiruvçi tizimlar barpo qiliş; suv va havo havzalari ekosistemalarining holatini radiatsiyaviy nazorat qiliş, modellaştiriş va prognoz qiliş usullarini yaratiş. Informatsiya texnologiyalari — ilmiy bölinmalar, xizmat va yadrofizikaviy obyektlar uçun ilmiy informatsiontelekommunikatsiyalar tizimlari va dasturlarini yaratiş.

Fundamental tadqiqotlardan olingan natijalar tibbiyotda, neftni qayta işlaş, toğkonmetallurgiya ktlarida, q.x., ekologiya, farmatsevtika, zargarlik, elektrotexnika, materialşunoslik yönalişlari böyiça işlayotgan respublika korxonalari, muassasalari va taşkilotlarida qöllanilmoqda.

In-t olimlarining ilmiy işlari Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofotiga sazovor bölgan: yuqori energiyalar fizikasi sohasida (S.A.Azimov va boşqalar); atom yadrosi fizikasi sohasida (R.'.Bekjonov va boşqalar); amaliy yadro fizikasi sohasida (P.Q.Habibullayev va boşqalar); atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi sohasida (B.S. Yöldoşev va boşqalar); qattiq jismlar fizikasi sohasida (M.S.Yunusov va boşqalar). in-t fundamental va amaliy faoliyatida köpgina çet el tadqiqot markazlari bilan faol hamkorlik qilmoqda. Bu markazlar jumlasiga Yevropa yadro tadqiqot markazi (Jeneva, Şveysariya), Fermi nomidagi tezlatgiçlar ilmiy lab. (Bataviya, Illinoys, AQŞ), öta ötkazuvçi superkollayderi lab. (Dallas, Texas, AQŞ), «Triumf» tezlatkiç markazi (Kanada), Argon va Sandiya ilmiy lab. (AQŞ), Yadro tadqiqotlari birlaşgan instituti (Dubna, Rossiya) va AQŞ, Germaniya, Rossiya, Fransiya, Şvetsiya, Italiya, Belgiya, Yaponiya, Polşa, Çexiya, Koreya va boşqalar mamlakatlarning tadqiqot markazlari va untlari kiradi. Yadro xavfsizligini ta'minlaş masalalari böyiça Atom energiyasi böyiça xalqaro agentlik bilan faol hamkorlik qilinmoqda. in-t faoliyati U.O.Orifov, S.A.Azimov, S.V. Starodubsev, U.Ğ. Ğulomov, P.Q. Habibullayev, R.B.Bekjonov,

M.S.Yunusov, B.S.Yöldoşev va boşqalar olimlar nomi bilan boğliq.