Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Yadro kuç qurilmasi

    Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7-b. — ziyouz.com

    Yadro kuç qurilmasi — Ya.k.ning muhim vazifasi yadro reaksiyalari mahsulotlarini radiokimyo usullari yordamida ajratib oliş va identifikatsiya qilişdir. Şu sababli Ya.k. va radiokimyo bir-biri bilan çambarças boğlangan bölib, ular birgalikda örganiladi.

    Ya.k. usullari boşqa sohalarga taalluqli tadqiqotlar va işlab çiqarişni amalga oşirişda muhim rol öynaydi. Bular kimyo va texnologiyada — nişonlangan atomlar usuli, aktivatsion analiz, nurlanişdan foydalanişga asoslangan texnologik ölçov asboblari, tibbiyotda — radiofarmatsevtika, yadro tibbiyoti, radioimmunologik analiz, geologiya va arxeologiyada — sanani radioaktiv aniqlaş va boşqalar

    Ya.k.ning paydo bölişi uran radioaktivligining oçilişi (A.Bekkerel, 1896), toriy va uning parçalaniş mahsulotlari — yangi radioaktiv elementlar — poloniy va radiyttt kaşf etilişi (P.Kyuri va M.Sklodovskaya— Kyuri, 1898) bilan boğliq. Ya.k.ning keyingi rivojlanişiga sun'iy yadroviy özgarişlarning oçilişi (E.Rezerford, 1919), tabiiy radionuklidlar atom yadrolarining izomeriyasi (O.Gan, 1921), va sun'iy atom yadrolarining (I.V.Kurçatov va boşqalar, 1935), neytronlar ta'sirida uran yadrolarining bölinişi (O.Gan, F.Ştrasman, 1938), uranning spontan yemirilişi (G.N.Flyorov va K.A.Petrjak, 1940) sabab böldi. Yadro reaktorlari (E.Fermi, 1942) va zarraçalar tezlatkiçlarining kaşf etilişi (J.Kokroft va E.Uolton, 1932) yuqori energiyali zarraçalar bilan murakkab yadrolarning özaro ta'sirida keçadigan jarayonlarni örganiş, sun'iy radionuklidlar va yangi elementlarni sintez qilişga imkon berdi.

    Ad:. Çopping G., Gidberg Ya ., Yadernaya ximiya. Osnovm teorii i primeneniya, per. s angl., M., 1984.

    Saidahmad Xöjayev.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЯДРО КУЧ ҚУРИЛМАСИ — Я.к.нинг муҳим вазифаси ядро реакциялари маҳсулотларини радиокимё усуллари ёрдамида ажратиб олиш ва идентификация қилишдир. Шу сабабли Я.к. ва радиокимё бир-бири билан чамбарчас боғланган бўлиб, улар биргаликда ўрганилади.

    Я.к. усуллари бошқа соҳаларга тааллуқли тадқиқотлар ва ишлаб чиқаришни амалга оширишда муҳим роль ўйнайди. Булар кимё ва технологияда — нишонланган атомлар усули, активацион анализ, нурланишдан фойдаланишга асосланган технологик ўлчов асбоблари, тиббиётда — радиофармацевтика, ядро тиббиёти, радиоиммунологик анализ, геология ва археологияда — санани радиоактив аниқлаш ва бошқалар

    Я.к.нинг пайдо бўлиши уран радиоактивлигининг очилиши (А.Беккерель, 1896), торий ва унинг парчаланиш маҳсулотлари — янги радиоактив элементлар — полоний ва радийттт кашф этилиши (П.Кюри ва М.Склодовская— Кюри, 1898) билан боғлиқ. Я.к.нинг кейинги ривожланишига сунъий ядровий ўзгаришларнинг очилиши (Э.Резерфорд, 1919), табиий радионуклидлар атом ядроларининг изомерияси (О.Ган, 1921), ва сунъий атом ядроларининг (И.В.Курчатов ва бошқалар, 1935), нейтронлар таъсирида уран ядроларининг бўлиниши (О.Ган, Ф.Штрасман, 1938), ураннинг спонтан емирилиши (Г.Н.Флёров ва К.А.Петржак, 1940) сабаб бўлди. Ядро реакторлари (Э.Ферми, 1942) ва заррачалар тезлаткичларининг кашф этилиши (Ж.Кокрофт ва Э.Уолтон, 1932) юқори энергияли заррачалар билан мураккаб ядроларнинг ўзаро таъсирида кечадиган жараёнларни ўрганиш, сунъий радионуклидлар ва янги элементларни синтез қилишга имкон берди.

    Ад:. Чоппинг Г., Гидберг Я ., Ядерная химия. Основм теории и применения, пер. с англ., М., 1984.

    Саидаҳмад Хўжаев.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.