Yahyo Ğulomoviç Ğulomov

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 48-b. — ziyouz.com

Ğulomov Yahyo Ğulomoviç (1908.1.5 — Toşkent — 1977.10.1) — tarix-çiarxeolog olim. Özbekiston FA akad. (1966), Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi (1958), tarix fanlari d-ri (1950), prof. (1955). Toşkentdagi Özbekiston erlar bilim yurti (inpros) ni (1926), samarqanddagi Özbekiston Ped. akademiyasini (1930) tugatgan. Toşkent ped. texnikumida öqituvçi (1931 — 32). Ilmiy faoliyati 1933 y.dan boşlangan. Özbekistonning qad. va san'at yodgorliklarini muhofaza qiliş komiteti (Uzkomstaris)da ilmiy xodim, ilmiy kotib (1933— 40). SSSR FA Özbekiston filiali, Tarix, til va adabiyot in-ti arxeologiya bölimi mudiri (1940—43). 1943 y.dan Özbekiston FA Tarix va arxeologiya in-ti qad. va örta asrlar tarixi bölimi mudiri, ayni vaqtda in-t direktori vazifasini bajaruvçi (1956— 59). Şuningdek, u Toşkent pedago-gika in-tida «Özbekiston tarixi va arxeologiyasi»dan maxsus ma'ruzalar öqigan, 1936 y.dan bir neça arxeologik ekspe-ditsiyalar (Toşkent, Buxoro, Samarqand, Farğona va b.) ga rahbarlik qilgan. 1938 — 50 y.larda xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiya boşliğining örinbosari sifatida qatnaşib, Xorazmning suğoriliş, dehqonçilik va şahar madaniyatining şakllanişi hamda rivojlaniş tarixi böyiça i.t. işlari olib borgan. Ğ. Özbekistonda tarix va arxeologiya sohalari böyiça öziga xos bay-nalmilal ilmiy maktab yaratgan. Uning Zarafşon va Farğona vodiylarida, şuningdek, Toşkent vohasida olib borgan i.t.lari Özbekistonda, toş, eneolit va jez davri, uning moddiy-madaniyat yodgorliklarini örganişga katta hissa böldi. U, ayniqsa, Toşkent tarixi va uning yodgorliklarini tadqiqetişga alohida ahamiyat bergan. Toşkent kanali böylab, Töytepada maxsus arxeologik tadqiqotlar ötkazgan. 1966 y.dagi Toşkent zilzilasi oqibatlarini tugatiş böyiça şaharda boşlangan ulkan qurilişlar munosabati bilan Toşkentning arxeologik obidalarini qayd etiş va örganiş maqsa-dida maxsus Toşkent arxeologiya eks-peditsiyasşt taşkil etgan. «Xiva şah-rining yodgorliklari» (rus tilida, 1941 y.), «Quyi Zarafşon vodiysida ib-tidoiy madaniyat va suğorma dehqonçilikning paydo bölişi» (rus tili-da) kabi asarlar yozgan. «Özbekiston tarixi» (4 j.li), «Samarqand tarixi» (2 j.li), «Buxoro tarixi»ning asosiy mualliflaridan. Vafotidan söng «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni bilan mukofotlangan (2002). Respublikada Ğ. xotirasiga bağişlangan «Akad. Ya. Ğulomov öqişlari»ni ötkaziş ilmiy an'anaga aylangan. Toşkentdagi köçalardan biri hamda Özbekiston FA Arxeologiya in-tiga Ğ. nomi qöyilgan.

As: Xorazmningsuğoriş tarixi, qadimgi zamonlardan hozirgaça, T., 1959; Istoriya oro-şeniya Xorezma s drevneyşix vremen do naşix dney, M, 1957.

Ad.: Yahyo Ğulomoviç Ğulomov. T., 1979; M uha m madjonov A., Yahyo Ğulomovni xotirlab (Öquvçilarga ustozim haqida). T., 2000.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҒУЛОМОВ Яҳё Ғуломович (1908.1.5 — Тошкент — 1977.10.1) — тарих-чиархеолог олим. Ўзбекистон ФА акад. (1966), Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби (1958), тарих фанлари д-ри (1950), проф. (1955). Тошкентдаги Ўзбекистон эрлар билим юрти (инпрос) ни (1926), самарқанддаги Ўзбекистон Пед. академиясини (1930) тугатган. Тошкент пед. техникумида ўқитувчи (1931 — 32). Илмий фаолияти 1933 й.дан бошланган. Ўзбекистоннинг қад. ва санъат ёдгорликларини муҳофаза қилиш комитети (Узкомстарис)да илмий ходим, илмий котиб (1933— 40). СССР ФА Ўзбекистон филиали, Тарих, тил ва адабиёт ин-ти археология бўлими мудири (1940—43). 1943 й.дан Ўзбекистон ФА Тарих ва археология ин-ти қад. ва ўрта асрлар тарихи бўлими мудири, айни вақтда ин-т директори вазифасини бажарувчи (1956— 59). Шунингдек, у Тошкент педаго-гика ин-тида «Ўзбекистон тарихи ва археологияси»дан махсус маърузалар ўқиган, 1936 й.дан бир неча археологик экспе-дициялар (Тошкент, Бухоро, Самарқанд, Фарғона ва б.) га раҳбарлик қилган. 1938 — 50 й.ларда хоразм археологияэтнография экспедиция бошлиғининг ўринбосари сифатида қатнашиб, Хоразмнинг суғорилиш, деҳқончилик ва шаҳар маданиятининг шаклланиши ҳамда ривожланиш тарихи бўйича и.т. ишлари олиб борган. Ғ. Ўзбекистонда тарих ва археология соҳалари бўйича ўзига хос бай-налмилал илмий мактаб яратган. Унинг Зарафшон ва Фарғона водийларида, шунингдек, Тошкент воҳасида олиб борган и.т.лари Ўзбекистонда, тош, энеолит ва жез даври, унинг моддий-маданият ёдгорликларини ўрганишга катта ҳисса бўлди. У, айниқса, Тошкент тарихи ва унинг ёдгорликларини тадқиқэтишга алоҳида аҳамият берган. Тошкент канали бўйлаб, Тўйтепада махсус археологик тадқиқотлар ўтказган. 1966 й.даги Тошкент зилзиласи оқибатларини тугатиш бўйича шаҳарда бошланган улкан қурилишлар муносабати билан Тошкентнинг археологик обидаларини қайд этиш ва ўрганиш мақса-дида махсус Тошкент археология экс-педициясшт ташкил этган. «Хива шаҳ-рининг ёдгорликлари» (рус тилида, 1941 й.), «Қуйи Зарафшон водийсида иб-тидоий маданият ва суғорма деҳқончиликнинг пайдо бўлиши» (рус тили-да) каби асарлар ёзган. «Ўзбекистон тарихи» (4 ж.ли), «Самарқанд тарихи» (2 ж.ли), «Бухоро тарихи»нинг асосий муаллифларидан. Вафотидан сўнг «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган (2002). Республикада Ғ. хотирасига бағишланган «Акад. Я. Ғуломов ўқишлари»ни ўтказиш илмий анъанага айланган. Тошкентдаги кўчалардан бири ҳамда Ўзбекистон ФА Археология ин-тига Ғ. номи қўйилган.

Ас: Хоразмнингсуғориш тарихи, қадимги замонлардан ҳозиргача, Т., 1959; История оро-шения Хорезма с древнейших времен до наших дней, М, 1957.

Ад.: Яҳё Ғуломович Ғуломов. Т., 1979; М уҳа м маджонов А., Яҳё Ғуломовни хотирлаб (Ўқувчиларга устозим ҳақида). Т., 2000.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.