Yakkaxon qisqiçbaqalar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22-b. — ziyouz.com
Yakkaxon qisqiçbaqalar YAKKAXON QISQIÇBAQALAR, zohid qisqiçbaqalar — önoyoqlilar turkumiga mansub dengiz qisqiçbaqasimonlari oilasi. Uz. 17 sm gaça. Qorin qismi yumşoq, qattiq xitin qoplağiçsiz; qisqiçlari va qorni köpinça asimmetrik tuzilgan. 450 ga yaqin turi bor, köpçilik dengizlarda uçraydi. Qorni asimmetrik. Ya.q. yumşoq qornini qorinoyoqli mollyuskalarning böş qolgan çiğanoğiga, simmetrik qorinli Ya.q. esa qurakoyoqli mollyuskalarning konussimon çiğanoği içiga bekitadi. Ya.q. çiğanoqni özi bilan olib yuradi; xavf tuğilganida butun tanasi bilan çiğanoq içiga kirib, yirikroq qisqiçi bilan uning oğzini bekitib oladi (nomi şundan). Tanasi ösgan sari çiğanoğini boşqa katgaroği bilan almaştiradi. Ya.q.ning aktiniyalar va marjon poliplar hamda dengiz halqalilari bilan simbioz yaşaşi köp uçraydi. Ular Ya.q.ni duşmanlardan himoya qiladi yoki uning çiğanoğini tozalab berişi evaziga Ya.q. topgan oziqqa şerik bölişadi Ya.q. suv tubida loydagi organik qoldiqlar bilan ham oziqlanişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯККАХОН ҚИСҚИЧБАҚАЛАР, зоҳид қисқичбақалар — ўноёқлилар туркумига мансуб денгиз қисқичбақасимонлари оиласи. Уз. 17 см гача. Қорин қисми юмшоқ, қаттиқ хитин қоплағичсиз; қисқичлари ва қорни кўпинча асимметрик тузилган. 450 га яқин тури бор, кўпчилик денгизларда учрайди. Қорни асимметрик. Я.қ. юмшоқ қорнини қориноёқли моллюскаларнинг бўш қолган чиғаноғига, симметрик қоринли Я.қ. эса қуракоёқли моллюскаларнинг конуссимон чиғаноғи ичига бекитади. Я.қ. чиғаноқни ўзи билан олиб юради; хавф туғилганида бутун танаси билан чиғаноқ ичига кириб, йирикроқ қисқичи билан унинг оғзини бекитиб олади (номи шундан). Танаси ўсган сари чиғаноғини бошқа катгароғи билан алмаштиради. Я.қ.нинг актиниялар ва маржон полиплар ҳамда денгиз ҳалқалилари билан симбиоз яшаши кўп учрайди. Улар Я.қ.ни душманлардан ҳимоя қилади ёки унинг чиғаноғини тозалаб бериши эвазига Я.қ. топган озиққа шерик бўлишади Я.қ. сув тубида лойдаги органик қолдиқлар билан ҳам озиқланиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.