Yaksart
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 24-b. — ziyouz.com
Yaksart — Sirdaryoning qadimda yunon, örta asrlarda Ğarbiy Yevropa manbalarida uçraydigan nomi. Pliniyning ma'lumotiga köra, daryoni baqtriyaliklar Laksat (Yaksart), skiflar Silis deb ataşgan. Klavdiy Ptolemey (mil. 2-asr) ning «Geografiyadan qöllanma» asarida yozişiça, Ya. daryosi sohillari yaqinida yaksartlar degan katta qabila yaşagan.
Ya.ning pahlaviyça Yaxşart şakldagi nomini şarqşunos I.Markvart Yaxşa arta — haqiqiy, toza gavhar deb izohlaydi. Yaxşagavhar sözi daryoning xitoyça (Çinçuxe) va turkiyça (Yinçyuöğuz) nomlarida ham mavjud. Ya.ning xitoyça transkripsiyasi — Yaoşa, Yauşa yoxud Yoşa. Islomiyat davridagi arab (Beruniyning «Mas'ud qonuni») va fors (Hudud ulolam) manbalarida — Xaşart şaklida uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯКСАРТ — Сирдарёнинг қадимда юнон, ўрта асрларда Ғарбий Европа манбаларида учрайдиган номи. Плинийнинг маълумотига кўра, дарёни бақтрияликлар Лаксат (Яксарт), скифлар Силис деб аташган. Клавдий Птолемей (мил. 2-аср) нинг «Географиядан қўлланма» асарида ёзишича, Я. дарёси соҳиллари яқинида яксартлар деган катта қабила яшаган.
Я.нинг паҳлавийча Йахшарт шаклдаги номини шарқшунос И.Маркварт Йахша арта — ҳақиқий, тоза гавҳар деб изоҳлайди. Йахшагавҳар сўзи дарёнинг хитойча (Чинчухэ) ва туркийча (Йинчюўғуз) номларида ҳам мавжуд. Я.нинг хитойча транскрипцияси — Яоша, Яуша ёхуд Йоша. Исломият давридаги араб (Берунийнинг «Масъуд қонуни») ва форс (Ҳудуд улолам) манбаларида — Хашарт шаклида учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.