Yangi Zelandiya kiçik zoogeografiya oblasti
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51-b. — ziyouz.com
Yangi Zelandiya kiçik zoogeografiya oblasti — Yer yuzining Avstraliya zoogeografiya oblasti tarkibiga kiradigan kiçik oblast. Yangi Zelandiyaning şim. va jan.dagi hamda bir qança mayda o.ni öz içiga oladi. Avstraliyadan Tasman dengizi ajratib turadi. Iqlimi subtropik va mö'tadil, Faunasi o.ga xos, endemizm kuçli rivojlangan. Mahalliy (şu joyning özida kelib çiqqan) sut emizuvçilar yöq. Aborigen sut emizuvçilardan körşapalaklar 2 turi va kalamuşlarning 1 turi uçraydi. Quşlarning 200 ga yaqin, sudralib yuruvçilarning 8, suvda va quruqlikda yaşovçilarning 2—3 turi tarqalgan. Umurtqalilar turlarining kamligi Yangi Zelandiyani mezozoy erasida, uning umurtqalilar ötmasdan oldin Avstraliyadan ajralganligini körsatadi. Uçmaydigan quş kivilar turkumi (3 tur) Yangi Zelandiya uçui endemik. Yangi Zelandiyaga xos bölgan quşlardan yana tovuq kattaligidagi uruşqoq quş ueka, yirik taxake, boyöğlisimon töti (kakapo), uçolmaydigan töti neostarlardan kea va kakani, endemik quşlar uruği guyyani körsatiş mumkin. Bu yerda dengiz quşlaridan pingvinlar. nayburunlar, baliqçi quşlar, quruqlikda paşşatutarlar, slavaklar, jarqaldirğoçlar, çittaklar köp uçraydi.
Sudralib yuruvçilardan ssinklar va gekkonlarning endemik turlari hamda tumşuqboşlilar turkumi va unga mansub qadimiy relikt tur gatteriya endemik hisoblanadi. Suvda va quruqlikda yaşovçilardan liopelm urugiga mansub relikt baqa tarqaçgan.
Haşarotlar va mollyuskalar faunasi boy. Bu yerda kapalaklarning 1000 ga yaqIn turi uçraydi. Mollyuskalar turlarini tahlil qiliş orqali bu kontinentning mezozoygaça Avstraliya va-Janubiy Amerika bilan Antarktida orqali qöşilganligini taxmin qiliş mumkin. Köplab ovlanişi, boşqa kontinentlardan keltirilgan hayvonlarning köpayişi, örmonlarning kesilişi tufayli köpçilik mahalliy turlar (sulton tovuq, kivi, boyöğlisimon töti va boşqalar) soni ksskin kamayib bormoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯНГИ ЗЕЛАНДИЯ КИЧИК ЗООГЕОГРАФИЯ ОБЛАСТИ — Ер юзининг Австралия зоогеография области таркибига кирадиган кичик область. Янги Зеландиянинг шим. ва жан.даги ҳамда бир қанча майда о.ни ўз ичига олади. Австралиядан Тасман денгизи ажратиб туради. Иқлими субтропик ва мўътадил, Фаунаси о.га хос, эндемизм кучли ривожланган. Маҳаллий (шу жойнинг ўзида келиб чиққан) сут эмизувчилар йўқ. Абориген сут эмизувчилардан кўршапалаклар 2 тури ва каламушларнинг 1 тури учрайди. Қушларнинг 200 га яқин, судралиб юрувчиларнинг 8, сувда ва қуруқликда яшовчиларнинг 2—3 тури тарқалган. Умуртқалилар турларининг камлиги Янги Зеландияни мезозой эрасида, унинг умуртқалилар ўтмасдан олдин Австралиядан ажралганлигини кўрсатади. Учмайдиган қуш кивилар туркуми (3 тур) Янги Зеландия учуи эндемик. Янги Зеландияга хос бўлган қушлардан яна товуқ катталигидаги урушқоқ қуш уэка, йирик тахаке, бойўғлисимон тўти (какапо), учолмайдиган тўти неостарлардан кеа ва какани, эндемик қушлар уруғи гуйяни кўрсатиш мумкин. Бу ерда денгиз қушларидан пингвинлар. найбурунлар, балиқчи қушлар, қуруқликда пашшатутарлар, славаклар, жарқалдирғочлар, читтаклар кўп учрайди.
Судралиб юрувчилардан сцинклар ва гекконларнинг эндемик турлари ҳамда тумшуқбошлилар туркуми ва унга мансуб қадимий реликт тур гаттерия эндемик ҳисобланади. Сувда ва қуруқликда яшовчилардан лиопельм уругига мансуб реликт бақа тарқачган.
Ҳашаротлар ва моллюскалар фаунаси бой. Бу ерда капалакларнинг 1000 га яқИн тури учрайди. Моллюскалар турларини таҳлил қилиш орқали бу континентнинг мезозойгача Австралия ва-Жанубий Америка билан Антарктида орқали қўшилганлигини тахмин қилиш мумкин. Кўплаб овланиши, бошқа континентлардан келтирилган ҳайвонларнинг кўпайиши, ўрмонларнинг кесилиши туфайли кўпчилик маҳаллий турлар (султон товуқ, киви, бойўғлисимон тўти ва бошқалар) сони ксскин камайиб бормоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.