Yangibozor tumani

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 60-b. — ziyouz.com

Yangibozor tumani — Xorazm viloyatidagi tuman. 1950 yil da taşkil etilgan. Keyinroq Urganç va Gurlan tumanlariga qöşib yuborilgan. Tuman yangidan 1989 yilda taşkil etildi. Şim. ğarbdan Gurlan, jan.şarqdan Urganç, jan.ğarb va ğarbdan Şovot tumanlari, şim. va şarqdan Amudaryo orqali Qoraqalpoğiston Respublikasi bilan çegaradoş. Mayd. 0,34 ming km2.

Aholisi 66,4 ming kişi (2005). Ya.t. da 1 şaharça (Yangibozor), 8 qişloq fuqarolari yiğini (Boşqirşix, Boğolon, Bözqal'a, Oyoqdörmon, UyĞUR> Çubalançi, Şirinqönğirot, Qalandardörmon) bor. Markazi — Yangibozor şaharçasi.

Tabiati. Relyefi pastbaland tekislikdan iborat. Hududi şim.ğarbga qiyalanib boradi. Yillik örtaça t-ra 11°. Iyulning örtaça t-rasi 2628°, yanv. niki —6°. Iiliga 80 90 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 180 — 200 kun. Tumanning şim. va şim.şarqidan Amudaryo oqib ötadi. Ekin maydonlari Qiliçboyarna, Manğitarna, Qönğirotyop, Nukusyop, Yangiyop, Hiziryop, Olğayop, Şabika va boşqalar kanal va ariqlardan suğoriladi. Tuproqlari allyuvial, ötloqi, ötloqibotqoq, şörxok tuproqlar. Ba'zi joylarida kiçik qumliklar saqlanib qolgan. Yovvoyi ösimliklardan oqboş, yantoq, şöra, çirmovuq, peçak, qamiş, yakan, turanğil, tol, terak, jiyda, ajriq va boşqalar ösadi. Yovvoyi hayvonlardan çiyaböri, börsiq, quyon, qobon, ilonlar, kaltakesaklar, kalamuşlar; quşlardan tustovuq, har xil ördak, ğoz, qöton, birqozon va boşqalar uçraydi. Soy, kanal va boşqalar suv havzalarida har xil baliklar bor.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, qozoq, turkman, rus, tatar, koreys va boşqalar millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 195 kişi. Şahar aholisi 6,3 ming kişi, qişloq aholisi 60,1 ming kişi.

Xöjaligi. Tuman xöjaligi, asosan, q.x.ga ixtisoslaşgan. Paxta tozalaş, ğişt zdlari, mahalliy sanoat korxonalari, dehqon bozori, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari bor. Yirik, örta va 151 kiçik korxona, şuningdek, mikrofirmalar faoliyat körsatadi. 2 qöşma korxona taşkil etilgan. Q. x.ning yetakçi tarmoği paxtaçilik va ğallaçilik (şu jumladan, şoliçilik); çorvaçilik, pillaçilik, sabzavotçilik, polizçilik, boğdorçilik ham rivojlangan.

Umumiy ekin mayd. 19,6 ming ga, şundan 11,3 ming ga yeriga paxta, 4,1 ming ga yeriga don, 81 ga yeriga kartoşka, 246 ga yeriga sabzavot ekiladi (2005). Amudaryo böyidagi töqay va örmonzorlar — 538 ga. Q x. sohasida 12 q. x. korxonasi, 3 aksiyadorlik jamiyati, 9 xususiy firma, 1226 fermer xöjaligi faoliyat körsatadi. Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 33,5 mingdan ziyod qoramol, 4,7 mingdan ortiq qöy va eçki, 64,2 mingga yaqin parranda boqiladi (2005).

2004/05 öquv yilida 31 umumiy ta'lim maktabida 16 mingdan ziyod öquvçi ta'lim oldi. Bolalar sport maktabi, 31 kutubxona, 15 klub muassasasi, stadion, 35 sport zali va boşqalar sport inşootlari bor. Tuman markaziy kasalxonasi (220 örin), 2 tiş davolaş poliklinikasi, 10 feldşerakuşerlik punkti, 3 qişloqvraçlik ambulatoriyasi, 10 qişloq vraçlik punkti va boşqalar tibbiy muassasalarida 97 vraç (har 10 ming kişiga 14,1 vraç), şuningdek, örta tibbiy xodimlar aholiga xizmat körsatmoqda. 1953 yildan «Yangibozor közgusi» gaz. naşr etiladi. (adadi 2270; 2005 yil)

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЯНГИБОЗОР ТУМАНИ — Хоразм вилоятидаги туман. 1950 йил да ташкил этилган. Кейинроқ Урганч ва Гурлан туманларига қўшиб юборилган. Туман янгидан 1989 йилда ташкил этилди. Шим. ғарбдан Гурлан, жан.шарқдан Урганч, жан.ғарб ва ғарбдан Шовот туманлари, шим. ва шарқдан Амударё орқали Қорақалпоғистон Республикаси билан чегарадош. Майд. 0,34 минг км2.

Аҳолиси 66,4 минг киши (2005). Я.т. да 1 шаҳарча (Янгибозор), 8 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бошқирших, Боғолон, Бўзқалъа, Оёқдўрмон, УйҒУР> Чубаланчи, Ширинқўнғирот, Қаландардўрмон) бор. Маркази — Янгибозор шаҳарчаси.

Табиати. Рельефи пастбаланд текисликдан иборат. Ҳудуди шим.ғарбга қияланиб боради. Йиллик ўртача т-ра 11°. Июлнинг ўртача т-раси 2628°, янв. ники —6°. Иилига 80 90 мм ёғин тушади. Вегетация даври 180 — 200 кун. Туманнинг шим. ва шим.шарқидан Амударё оқиб ўтади. Экин майдонлари Қиличбойарна, Манғитарна, Қўнғиротёп, Нукусёп, Янгиёп, Ҳизирёп, Олғаёп, Шабика ва бошқалар канал ва ариқлардан суғорилади. Тупроқлари аллювиал, ўтлоқи, ўтлоқиботқоқ, шўрхок тупроқлар. Баъзи жойларида кичик қумликлар сақланиб қолган. Ёввойи ўсимликлардан оқбош, янтоқ, шўра, чирмовуқ, печак, қамиш, якан, туранғил, тол, терак, жийда, ажриқ ва бошқалар ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан чиябўри, бўрсиқ, қуён, қобон, илонлар, калтакесаклар, каламушлар; қушлардан тустовуқ, ҳар хил ўрдак, ғоз, қўтон, бирқозон ва бошқалар учрайди. Сой, канал ва бошқалар сув ҳавзаларида ҳар хил баликлар бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, қозоқ, туркман, рус, татар, корейс ва бошқалар миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 195 киши. Шаҳар аҳолиси 6,3 минг киши, қишлоқ аҳолиси 60,1 минг киши.

Хўжалиги. Туман хўжалиги, асосан, қ.х.га ихтисослашган. Пахта тозалаш, ғишт здлари, маҳаллий саноат корхоналари, деҳқон бозори, савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари бор. Йирик, ўрта ва 151 кичик корхона, шунингдек, микрофирмалар фаолият кўрсатади. 2 қўшма корхона ташкил этилган. Қ. х.нинг етакчи тармоғи пахтачилик ва ғаллачилик (шу жумладан, шоличилик); чорвачилик, пиллачилик, сабзавотчилик, полизчилик, боғдорчилик ҳам ривожланган.

Умумий экин майд. 19,6 минг га, шундан 11,3 минг га ерига пахта, 4,1 минг га ерига дон, 81 га ерига картошка, 246 га ерига сабзавот экилади (2005). Амударё бўйидаги тўқай ва ўрмонзорлар — 538 га. Қ х. соҳасида 12 қ. х. корхонаси, 3 акциядорлик жамияти, 9 хусусий фирма, 1226 фермер хўжалиги фаолият кўрсатади. Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 33,5 мингдан зиёд қорамол, 4,7 мингдан ортиқ қўй ва эчки, 64,2 мингга яқин парранда боқилади (2005).

2004/05 ўқув йилида 31 умумий таълим мактабида 16 мингдан зиёд ўқувчи таълим олди. Болалар спорт мактаби, 31 кутубхона, 15 клуб муассасаси, стадион, 35 спорт зали ва бошқалар спорт иншоотлари бор. Туман марказий касалхонаси (220 ўрин), 2 тиш даволаш поликлиникаси, 10 фельдшеракушерлик пункти, 3 қишлоқврачлик амбулаторияси, 10 қишлоқ врачлик пункти ва бошқалар тиббий муассасаларида 97 врач (ҳар 10 минг кишига 14,1 врач), шунингдек, ўрта тиббий ходимлар аҳолига хизмат кўрсатмоқда. 1953 йилдан «Янгибозор кўзгуси» газ. нашр этилади. (адади 2270; 2005 йил)

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.