Ya'qub
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 116-b. — ziyouz.com
Ya'qub — Qur'onda zikri kelgan payğambarlardan biri. Ishoqning öğli, Yusufning otasi. Bibliyada Iakov deb tilga olingan. Ya. ayrim rivoyatlarda Isroil deb ham nomlangan. Ya. Allohning birligiga, ibodatiga da'vat etuvçi payğambarlardan bölgan. Qur'onda uning taqvodorligi va payğambarligi Allohning Ibrohim avlodlariga körsatgan marhamati sifatida ifodalangan (2:136/130, 140/134; 6:84). Ya. ikki xotini (Liyah, Rohila)dan va ikki çöri (Zalfo, Balha)dan 12 öğil körgan. Rivoyatlarga köra, yer yuzidagi barça yahudiylar Ya.ning ana şu farzandlaridan tarqalgan.
YA'QUB ibn LAYS as-Saffor (? 879) — Safforiylar sulolasi va davlati asosçisi. Seyistondagi Karnin qişloğida tuğilgan. Yoşligida Zaranj şahriga kelib, misgarga şogird tuşgan (saffor laqabi şundan, Gardizişşt yozişiça, Ya.ibn L. dastlab miskar, söng ukasi Amir ibn Lays bilan yöl tösar qaroqçi bölgan. Keyinçalik Bust şahrining sarhangi, xaylboşi (harbiy otryad boşliği), nihoyat — Seyiston amiri bölgan (861 yil 22 mart). Xorijiylarta qarşi kuraşda faol qatnaşgan. Ya. ibn L. Xurosonga egalik qiliş uçun tohiriylar bilan kuraş olib borgan. Hirot va Buşang (867), Kermon va Fors viloyatini (869), Kobul va Bomiyon (870) ni bosib oladi. 871 yil xalifaunga Toxaristondagi Balxni in'om etadi. 873 yil avg.da Nişopurni egallab Tohiriylar davlatiga barham bergan. Arab xalifasi Xuroson noibligini unga topşirişga majbur bölgan. 876 yil Ya. ibn L. katta qöşin bilan Bağdodga yuriş qilgan, biroq xalifa qöşinidan yengilib orqaga qaytgan. Uning vafotidan söng taxtga ukasi Amr ibn Lays ötirgan.
Ad.:Bartold V.V., Soçineniya, t. 7, M., 1971.
Mahfuza Atmova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯЪҚУБ — Қуръонда зикри келган пайғамбарлардан бири. Исҳоқнинг ўғли, Юсуфнинг отаси. Библияда Иаков деб тилга олинган. Я. айрим ривоятларда Исроил деб ҳам номланган. Я. Аллоҳнинг бирлигига, ибодатига даъват этувчи пайғамбарлардан бўлган. Қуръонда унинг тақводорлиги ва пайғамбарлиги Аллоҳнинг Иброҳим авлодларига кўрсатган марҳамати сифатида ифодаланган (2:136/130, 140/134; 6:84). Я. икки хотини (Лияҳ, Роҳила)дан ва икки чўри (Залфо, Балҳа)дан 12 ўғил кўрган. Ривоятларга кўра, ер юзидаги барча яҳудийлар Я.нинг ана шу фарзандларидан тарқалган.
ЯЪҚУБ ибн ЛАЙС ас-Саффор (? 879) — Саффорийлар сулоласи ва давлати асосчиси. Сейистондаги Карнин қишлоғида туғилган. Ёшлигида Заранж шаҳрига келиб, мисгарга шогирд тушган (саффор лақаби шундан, Гардизишшт ёзишича, Я.ибн Л. дастлаб мискар, сўнг укаси Амир ибн Лайс билан йўл тўсар қароқчи бўлган. Кейинчалик Буст шаҳрининг сарҳанги, хайлбоши (ҳарбий отряд бошлиғи), ниҳоят — Сейистон амири бўлган (861 йил 22 март). Хорижийларта қарши курашда фаол қатнашган. Я. ибн Л. Хуросонга эгалик қилиш учун тоҳирийлар билан кураш олиб борган. Ҳирот ва Бушанг (867), Кермон ва Форс вилоятини (869), Кобул ва Бомиён (870) ни босиб олади. 871 йил халифаунга Тохаристондаги Балхни инъом этади. 873 йил авг.да Нишопурни эгаллаб Тоҳирийлар давлатига барҳам берган. Араб халифаси Хуросон ноиблигини унга топширишга мажбур бўлган. 876 йил Я. ибн Л. катта қўшин билан Бағдодга юриш қилган, бироқ халифа қўшинидан енгилиб орқага қайтган. Унинг вафотидан сўнг тахтга укаси Амр ибн Лайс ўтирган.
Ад.:Бартольд В.В., Сочинения, т. 7, М., 1971.
Маҳфуза Атмова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.