Yaşirin jabralilar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114–115-b. — ziyouz.com
Yaşirin jabralilar YAŞIRIN JABRALILAR, ulkan salamandralar aye) — dumli suvda va quruqlikda yaşovçilar oilasi. Tuban tuzilgan ikkilamçi suv hayvonlari, hozirgi suvda va quruqlikda yaşovçilarning eng yirigi. Gavdasining uz. 1,8 m va undan uzunroq, vazni 65 kg gaça. Tanasi yassi, boşi katta va yapaloq, oğzi keng. Közlari juda kiçik, qovoqsiz. Oldingi oyoqlarida 4 ta, keyingisida 5 tadan barmoq bor. Dumi uzun, 2 yondan siqilgan, eşkaksimon. Voyaga yetgan davrida 2—4 jabra yoyi böladi, lekin jabralari bölmaydi. 2 uruği va 3 turi bor. Şarqiy Xitoy, Yaponiya, Şim. Amerikaning jan.şarqiy qismida tarqalgan. Doimiy daryolar, toğ soylarida, qirğoq yaqinidagi toşlar ostida yoki pana joylarda yaşirin yaşaydi. Qirğoqqa faqat yomğir yoqqanida çiqadi. Suvda va quruqlikda yaşovçilar, baliqlar va suv umurtqasizlari bilan oziqlanadi. Uruğlanişi taşqi. Urğoçisi suv ostidagi uyaga 450 taga yaqin tuxum qöyadi, erkagi ularni qöriqlaydi. Göşti yeyiladi va doridarmon örnida foydalaniladi. Şuning uçun ular deyarli qirib yuborilgan. Xitoy ulkan salamandrasi, Yapon ulkan salamandrasi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯШИРИН ЖАБРАЛИЛАР, улкан саламандралар ае) — думли сувда ва қуруқликда яшовчилар оиласи. Тубан тузилган иккиламчи сув ҳайвонлари, ҳозирги сувда ва қуруқликда яшовчиларнинг энг йириги. Гавдасининг уз. 1,8 м ва ундан узунроқ, вазни 65 кг гача. Танаси ясси, боши катта ва япалоқ, оғзи кенг. Кўзлари жуда кичик, қовоқсиз. Олдинги оёқларида 4 та, кейингисида 5 тадан бармоқ бор. Думи узун, 2 ёндан сиқилган, эшкаксимон. Вояга етган даврида 2—4 жабра ёйи бўлади, лекин жабралари бўлмайди. 2 уруғи ва 3 тури бор. Шарқий Хитой, Япония, Шим. Американинг жан.шарқий қисмида тарқалган. Доимий дарёлар, тоғ сойларида, қирғоқ яқинидаги тошлар остида ёки пана жойларда яширин яшайди. Қирғоққа фақат ёмғир ёққанида чиқади. Сувда ва қуруқликда яшовчилар, балиқлар ва сув умуртқасизлари билан озиқланади. Уруғланиши ташқи. Урғочиси сув остидаги уяга 450 тага яқин тухум қўяди, эркаги уларни қўриқлайди. Гўшти ейилади ва доридармон ўрнида фойдаланилади. Шунинг учун улар деярли қириб юборилган. Хитой улкан саламандраси, Япон улкан саламандраси Халқаро Қизил китобга киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.