Yasmiq
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 97-b. — ziyouz.com
Yasmiq YASMIQ, adas — dukkakdoşlar oilasiga mansub bir yillik donli ötsimon ösimlik turkumi, don ekini. Örta dengiz, Kiçik Osiyo, Zakavkazye va Örta Osiyoda 10 turi tarqalgan. Ya.ning oddiy xöraki turining yirik uruğli va mayda uruğli navlari qadimdan Yevropa mamlakatlarida, Şim. Afrika, Kolumbiya, Çili, Rossiya va boşqalar mamlakatlarda ekib kelinadi (Özbekistonda 20-asrning 50-y.lariga qadar köp ekilgan). Ya.ning ildizi öqildiz, böyi 60— 70 sm. Bargi murakkab, juft patsimon, uçida jingalaklari bor. Gullari mayda, puşti, binafşa, kök, köpinça oq, barg qöltiqlariga 2—4 tadan joylaşgan, özidan çanglanadi. Mevasi dukkak, uruği yumaloq, sariq, puşti, yaşil, jigarrang. 1000 uruği vazni 20—65 g. Uruği tarkibida 2 3 3 2 % oqsil (oqsil miqdoriga köradukkakli ekinlar örtasida sayadan keyingi örinda turadi), 0,6—2,1% yoğ, 47—70% kraxmal, 2,3—4,4% kul, 2,44,9% kletçatka, şuningdek, V V vitaminla-
r 2 ri bor. Yirik uruğli Ya. donidan taomlar tayyorlanadi (tez va ezilib pişadi), un va yorma işlab çiqariladi, uni kolbasalarga qöşiladi, mayda uruğli Ya. doni, umuman kök massasi, töponi çorva mollari uçun qimmatli ozuqa hisoblanadi. Ya. bahori, issiqsevar, namsevar, qisqa kun va uzun kun ösimligi. Uruği 4—5° (8—10 kun)da unib çiqadi. Naviga qarab ösuv davri 80—120 kun. Qisqa muddatli qorasovuqlar (—8°)ga çidamli. Erta bahorda keng qatorlab ekiladi. Hosili poyaning örta va pastki qismidagi dukkaklar sarğayganda öriladi. Hosildorligi 20—22 s/ga (ba'zan 30—35 s/ga).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯСМИҚ, адас — дуккакдошлар оиласига мансуб бир йиллик донли ўтсимон ўсимлик туркуми, дон экини. Ўрта денгиз, Кичик Осиё, Закавказье ва Ўрта Осиёда 10 тури тарқалган. Я.нинг оддий хўраки турининг йирик уруғли ва майда уруғли навлари қадимдан Европа мамлакатларида, Шим. Африка, Колумбия, Чили, Россия ва бошқалар мамлакатларда экиб келинади (Ўзбекистонда 20-асрнинг 50-й.ларига қадар кўп экилган). Я.нинг илдизи ўқилдиз, бўйи 60— 70 см. Барги мураккаб, жуфт патсимон, учида жингалаклари бор. Гуллари майда, пушти, бинафша, кўк, кўпинча оқ, барг қўлтиқларига 2—4 тадан жойлашган, ўзидан чангланади. Меваси дуккак, уруғи юмалоқ, сариқ, пушти, яшил, жигарранг. 1000 уруғи вазни 20—65 г. Уруғи таркибида 2 3 3 2 % оқсил (оқсил миқдорига кўрадуккакли экинлар ўртасида саядан кейинги ўринда туради), 0,6—2,1% ёғ, 47—70% крахмал, 2,3—4,4% кул, 2,44,9% клетчатка, шунингдек, В В витаминла-
р 2 ри бор. Йирик уруғли Я. донидан таомлар тайёрланади (тез ва эзилиб пишади), ун ва ёрма ишлаб чиқарилади, уни колбасаларга қўшилади, майда уруғли Я. дони, умуман кўк массаси, тўпони чорва моллари учун қимматли озуқа ҳисобланади. Я. баҳори, иссиқсевар, намсевар, қисқа кун ва узун кун ўсимлиги. Уруғи 4—5° (8—10 кун)да униб чиқади. Навига қараб ўсув даври 80—120 кун. Қисқа муддатли қорасовуқлар (—8°)га чидамли. Эрта баҳорда кенг қаторлаб экилади. Ҳосили поянинг ўрта ва пастки қисмидаги дуккаклар сарғайганда ўрилади. Ҳосилдорлиги 20—22 ц/га (баъзан 30—35 ц/га).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.