Yassaviylik
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 101–102-b. — ziyouz.com
Yassaviylik — tasavvufdagi tariqatlardan biri. Asosçisi Ahmad Yassaviy. 12-asrda Örta Osiyoda paydo bölgan. Ya. ta'limotiga köra, komil murşid (şayx)ning zimmasidagi birinçi vazifa oliy insoniy sifatlarni özida mujassam etiş, şariat ilmini mukammal egallab, söng muridlarni ortidan ergaştirişga erişişdir. Ya.ka köra, murid quyidagi talablarga rioya qilişi zarur: biror kişini öz murşididan ustun qöymasligi va unga mutlaq ehtirom bilan boğlanişi; zikr va idrok sohibi bölişi, ustozining ramzi va işoratlarini oson ilğaşi; sözda töğri, va'daga vafodor bölişi; ustozining amr, taklif, va'z va nasihatlarini nazardan soqit etmay kamolga intilişi. Haziniyning «Javohir ulabror» asarida Ya.ning asoslari quyidagiça qayd qilingan: tavhidga asoslangan tasavvufiy tuşunçalar; şariat va payğambarning sunnatiga mutlaq boğliqlik; şariatga tayangan tariqat; riyozat va muşohada; xilvat va zikr. Ya.da ilmma'rifat egallaş, himmat va saxovat tuyğularini kamol toptiriş, nafsga qarşi kuraşda sobit böliş, halol mehnat bilan rizq topişga alohida ahamiyat berilgan. Ya. zikri jahriyga asoslanilgan. Tasavvuf ta'limotiga köra, insonning asl vatani mutlaq borliq. Inson şu borliqda paydo bölgan, öşa muqaddas borliqqa qaytmoği muqarrar. Şu bois haqiqiy sufiy vatan va vatanparvarlik borasida tor tuşunçaga berilmasligi kerak. Ya. köplab olim, şoir va davlat arboblari qalbini zabt aylagan. U faqat Movarounnahrda emas, balki Xuroson, Ozarbayjon, Turkiyada ham keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯССАВИЙЛИК — тасаввуфдаги тариқатлардан бири. Асосчиси Аҳмад Яссавий. 12-асрда Ўрта Осиёда пайдо бўлган. Я. таълимотига кўра, комил муршид (шайх)нинг зиммасидаги биринчи вазифа олий инсоний сифатларни ўзида мужассам этиш, шариат илмини мукаммал эгаллаб, сўнг муридларни ортидан эргаштиришга эришишдир. Я.ка кўра, мурид қуйидаги талабларга риоя қилиши зарур: бирор кишини ўз муршидидан устун қўймаслиги ва унга мутлақ эҳтиром билан боғланиши; зикр ва идрок соҳиби бўлиши, устозининг рамзи ва ишоратларини осон илғаши; сўзда тўғри, ваъдага вафодор бўлиши; устозининг амр, таклиф, ваъз ва насиҳатларини назардан соқит этмай камолга интилиши. Ҳазинийнинг «Жавоҳир улаброр» асарида Я.нинг асослари қуйидагича қайд қилинган: тавҳидга асосланган тасаввуфий тушунчалар; шариат ва пайғамбарнинг суннатига мутлақ боғлиқлик; шариатга таянган тариқат; риёзат ва мушоҳада; хилват ва зикр. Я.да илммаърифат эгаллаш, ҳиммат ва саховат туйғуларини камол топтириш, нафсга қарши курашда собит бўлиш, ҳалол меҳнат билан ризқ топишга алоҳида аҳамият берилган. Я. зикри жаҳрийга асосланилган. Тасаввуф таълимотига кўра, инсоннинг асл ватани мутлақ борлиқ. Инсон шу борлиқда пайдо бўлган, ўша муқаддас борлиққа қайтмоғи муқаррар. Шу боис ҳақиқий суфий ватан ва ватанпарварлик борасида тор тушунчага берилмаслиги керак. Я. кўплаб олим, шоир ва давлат арбоблари қалбини забт айлаган. У фақат Мовароуннаҳрда эмас, балки Хуросон, Озарбайжон, Туркияда ҳам кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.