Yassi çuvalçanglar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103–104-b. — ziyouz.com
Yassi çuvalçanglar — tuban çuvalçanglar tipi. Gavdasi 2 tomonlama simmetriyali, çöziq, köpinça orqaqorin yönalişida yassilaşgan. Uz. 0,2 mm dan 18 m gaça. Erkin yaşovçi turlarining gavda qoploğiçi — kiprikli epiteliy, parazitlariniki — içkariga botib kirgan yadrosiz qavat — tegumentdan iborat. Parazit turlari tanasining oldingi, ba'zan keyingi tomonida sörğiçlar, sörğiçli disk, klapanlar va irmoklardan iborat yopişuv organlari böladi. Oğzi tanasining qorin yoki oldingi tomonida. Halqumi rivojlangan, içagi töğri (şoxlanmagan, 2—3 yoki köp marta) şoxlangan, ba'zi erkin yaşovçi turlarida rivojlangan; tasmasimon çuvalçanglarda ikkilamçi tarzda yöq bölib ketgan. Içakning keyingi bölimi va anal teşigi bölmaydi. Tuban içaksiz kiprikli çuvalçanglar oziği hazm qiliş parenximasida hazm böladi; tasmasimon çuvalçanglarda va ayrim boşqa guruhlarda oziq butun tana yuzasi orqali şimiladi. Ayiriş organi — protonefridiy. Qon aylaniş va nafas oliş sistemasi yöq. Teri orqali nafis oladi. Nerv sistemasi boş gangliylar, halqumni aylanib ötadigan halqa komissuralar va bir juft böylama nerv poyalari hamda ularni tutaştirib turadigan nerv tolalaridan iborat. Ya.ç.ga erkin yaşovçi ksenoturbidlar va kiprikli çuvalçanglar, parazit yaşovçi aspidagastreylar, trematodalar, monogeniylar, girokotilidlar, amfilinidlar va sestodalar sinflari hamda 12500 tur kiradi. Ya.ç. germafrodit, jinsiy sistemasi juda murakkab, ba'zi turlari ayrim jinsli. Köpçiligining hayot sikli juda murakkab. Ya.ç. orasida odam va hayvonlar uçun xavfli parazitlar ham köp uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯССИ ЧУВАЛЧАНГЛАР — тубан чувалчанглар типи. Гавдаси 2 томонлама симметрияли, чўзиқ, кўпинча орқақорин йўналишида яссилашган. Уз. 0,2 мм дан 18 м гача. Эркин яшовчи турларининг гавда қоплоғичи — киприкли эпителий, паразитлариники — ичкарига ботиб кирган ядросиз қават — тегументдан иборат. Паразит турлари танасининг олдинги, баъзан кейинги томонида сўрғичлар, сўрғичли диск, клапанлар ва ирмоклардан иборат ёпишув органлари бўлади. Оғзи танасининг қорин ёки олдинги томонида. Ҳалқуми ривожланган, ичаги тўғри (шохланмаган, 2—3 ёки кўп марта) шохланган, баъзи эркин яшовчи турларида ривожланган; тасмасимон чувалчангларда иккиламчи тарзда йўқ бўлиб кетган. Ичакнинг кейинги бўлими ва анал тешиги бўлмайди. Тубан ичаксиз киприкли чувалчанглар озиғи ҳазм қилиш паренхимасида ҳазм бўлади; тасмасимон чувалчангларда ва айрим бошқа гуруҳларда озиқ бутун тана юзаси орқали шимилади. Айириш органи — протонефридий. Қон айланиш ва нафас олиш системаси йўқ. Тери орқали нафис олади. Нерв системаси бош ганглийлар, ҳалқумни айланиб ўтадиган ҳалқа комиссуралар ва бир жуфт бўйлама нерв поялари ҳамда уларни туташтириб турадиган нерв толаларидан иборат. Я.ч.га эркин яшовчи ксенотурбидлар ва киприкли чувалчанглар, паразит яшовчи аспидагастрейлар, трематодалар, моногенийлар, гирокотилидлар, амфилинидлар ва цестодалар синфлари ҳамда 12500 тур киради. Я.ч. гермафродит, жинсий системаси жуда мураккаб, баъзи турлари айрим жинсли. Кўпчилигининг ҳаёт цикли жуда мураккаб. Я.ч. орасида одам ва ҳайвонлар учун хавфли паразитлар ҳам кўп учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.