Yassi oyoq
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103-b. — ziyouz.com
Yassi oyoq — oyoq panjasi gumbazining yalpayib, tekis bölib qolişi. Oyoq böyiga yoki eniga yassi bölişi mumkin, goho har ikkisi birga uçraydi. Oyoq eniga yassi bölsa, uning tagi eniga yalpayadi, oğirlik esa oyoqning 1 va 5 barmoqlariga tuşmay, barmoq tagiga, kaft suyaklarining boşçasiga tuşadi. Oyoq böyiga qarab yassi bölsa, uning tagi yerga bir tekis tegib turadi. Oyoq yassiligi tuğma (juda kam) yoki hayotda orttirilgan böladi. Hayotda orttirilgani köproq uçraydi. Asosan oyoq panjasi muskulboylam apparatining zaiflaşişi (mas, raxit yoki haddan taşqari zör kelişi oqibatida), poyabzalning noqulay bölişi, maymoqlik, oyoq şikastlanişi yoki falajlanişi (köpinça poliomiyelitda) sabab böladi. Ba'zan kasallik iş kunining köp qismini oyoqda tik turib ötkazadigan kişilar (sartaroşlar, sotuvçilar va boşqalar)da paydo böladi. Kasallikning dastlabki belgisi: oyoq tez toliqadi, tagi oğriydi, boldir, son sohasida ham oğriq seziladi; keyinçalik oğriq tizza böğimlari va belga ham tarqaladi. Keçqurunga borib oyoq şişadi, keçasi şiş qaytadi. Oyoq juda yassi bölsa, oyoq panjasi uzun, örta qismi esa serbar tortadi.
Ya.o. kişilar oyoğini kerib, tizza va çanoqson böğimini sal bukib, qöllarni silkib yurişadi, ularda köproq poyabzalning poşnasi va tagçarmi (içki yuzasi) yeyiladi. Ya.o.ning oldini olişda poyabzalning oddiy va qulay bölişi (siqmasligi, poşnasi juda baland bölmasligi) nihoyatda muhim.
Bolalarda uçraydigan Ya.o.ning oldini oliş uçun ularning qadqomatiga e'tibor beriş, boşi va tanasini töğri tutişga örgatiş lozim. Oyoqning muskul va boylamlarini mustahkamlaşda badan tarbiya va sport bilan şuğullaniş, şuningdek, yozning issiq kunlari tuproqda oyoq yalang yurişning foydasi bor. Oyoği yassi kişilarni ortoped vraç davolaydi. Davoni iloji boriça erta boşlagan ma'qul.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЯССИ ОЁҚ — оёқ панжаси гумбазининг ялпайиб, текис бўлиб қолиши. Оёқ бўйига ёки энига ясси бўлиши мумкин, гоҳо ҳар иккиси бирга учрайди. Оёқ энига ясси бўлса, унинг таги энига ялпаяди, оғирлик эса оёқнинг 1 ва 5 бармоқларига тушмай, бармоқ тагига, кафт суякларининг бошчасига тушади. Оёқ бўйига қараб ясси бўлса, унинг таги ерга бир текис тегиб туради. Оёқ яссилиги туғма (жуда кам) ёки ҳаётда орттирилган бўлади. Ҳаётда орттирилгани кўпроқ учрайди. Асосан оёқ панжаси мускулбойлам аппаратининг заифлашиши (мас, рахит ёки ҳаддан ташқари зўр келиши оқибатида), пойабзалнинг ноқулай бўлиши, маймоқлик, оёқ шикастланиши ёки фалажланиши (кўпинча полиомиелитда) сабаб бўлади. Баъзан касаллик иш кунининг кўп қисмини оёқда тик туриб ўтказадиган кишилар (сартарошлар, сотувчилар ва бошқалар)да пайдо бўлади. Касалликнинг дастлабки белгиси: оёқ тез толиқади, таги оғрийди, болдир, сон соҳасида ҳам оғриқ сезилади; кейинчалик оғриқ тизза бўғимлари ва белга ҳам тарқалади. Кечқурунга бориб оёқ шишади, кечаси шиш қайтади. Оёқ жуда ясси бўлса, оёқ панжаси узун, ўрта қисми эса сербар тортади.
Я.о. кишилар оёғини кериб, тизза ва чаноқсон бўғимини сал букиб, қўлларни силкиб юришади, уларда кўпроқ пойабзалнинг пошнаси ва тагчарми (ички юзаси) ейилади. Я.о.нинг олдини олишда пойабзалнинг оддий ва қулай бўлиши (сиқмаслиги, пошнаси жуда баланд бўлмаслиги) ниҳоятда муҳим.
Болаларда учрайдиган Я.о.нинг олдини олиш учун уларнинг қадқоматига эътибор бериш, боши ва танасини тўғри тутишга ўргатиш лозим. Оёқнинг мускул ва бойламларини мустаҳкамлашда бадан тарбия ва спорт билан шуғулланиш, шунингдек, ёзнинг иссиқ кунлари тупроқда оёқ яланг юришнинг фойдаси бор. Оёғи ясси кишиларни ортопед врач даволайди. Давони иложи борича эрта бошлаган маъқул.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.