Yelka oyoqlilar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 23–24-b. — ziyouz.com
Yelka oyoqlilar (Brachiopoda) -umurtqasiz hayvonlar tipi, dengizlarda ötroq hayot keçiradi. Tanasi puşti rang ikki pallali ohak çiğanoq b-n qoplangan. Çiğanoğining uz. 10 sm gaça. Çiğanoq pallalari maxsus ösiklar yoki faqat muskullar yordamida tutaşgan. Tanasi çiğanoq böşliğining keyingi qismida joylaşgan, çiğanoqning oldingi kengaygan qismida teri ösimtalari, ya'ni kipriklar b-n qoplangan «qöllar» bor. Kipriklar harakati tufayli mantiya böşliğiga suv kirib turadi. Oğiz böşliği «qöllar»ning asosida joylaşgan. Ayrim Ye. o.da köriçak mavjud. Tana böşliği ikkilamçi, yuragi, qon tomirlari, halqum oldi nerv halqasi va nerv tolalari bor. Ayrim jinsli, liçinkasi troxofora. Boltiq, Qora va Kaspiy dengizlaridan taşqari hamma dengizlarda yaşaydi. Ye. o. — qadimgi hayvonlar, kembriy davridan ma'lum. 280 dan ortiq turi tarqalgan. Ye. o. paleozoyning stratigrafiyasida muhim ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕЛКА ОЁҚЛИЛАР (Brachiopoda) -умуртқасиз ҳайвонлар типи, денгизларда ўтроқ ҳаёт кечиради. Танаси пушти ранг икки паллали оҳак чиғаноқ б-н қопланган. Чиғаноғининг уз. 10 см гача. Чиғаноқ паллалари махсус ўсиклар ёки фақат мускуллар ёрдамида туташган. Танаси чиғаноқ бўшлиғининг кейинги қисмида жойлашган, чиғаноқнинг олдинги кенгайган қисмида тери ўсимталари, яъни киприклар б-н қопланган «қўллар» бор. Киприклар ҳаракати туфайли мантия бўшлиғига сув кириб туради. Оғиз бўшлиғи «қўллар»нинг асосида жойлашган. Айрим Е. о.да кўричак мавжуд. Тана бўшлиғи иккиламчи, юраги, қон томирлари, ҳалқум олди нерв ҳалқаси ва нерв толалари бор. Айрим жинсли, личинкаси трохофора. Болтиқ, Қора ва Каспий денгизларидан ташқари ҳамма денгизларда яшайди. Е. о. — қадимги ҳайвонлар, кембрий давридан маълум. 280 дан ортиқ тури тарқалган. Е. о. палеозойнинг стратиграфиясида муҳим аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.