Yelpiğiç qanotlilar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25-b. — ziyouz.com
Yelpiğiç qanotlilar (Strepsi ptera, ya'ni Rhipiptera) — parazit haşarotlar turkumi. 300 turi ma'lum. Pardaqanotlilar, saratonlar, töğriqanotlilar, beşiktervatarlar, qandalalar, ikki qanotlilar va qildumli haşarotlarda parazitlik qiladi. Juda mayda haşarotlar (uz. 1,5—4 mm). Jinsiy dimorfizm yaqqrl közga taşlanadi. Erkaklarining tanasi boş, kökrak va qoringa bölinadi; oğiz organlari kuçli reduksiyalangan, oziqlanmaydi; oldingi qanoti ösimta şaklida; keyingi qanoti keng pardasimon, tinç holatda yelpiğiçga öxşab, taxlanib turadi. Urğoçi Ye. q. hayoti davomida haşarotlar içki organlarida parazitlik qiladi; oyoği va qanoti bölmaydi; boşi kökragi b-n qöşilib, boşkökrakni hosil qiladi. Ye. q.ning qurtlari odatda ösimlikka örnaşib olib, öz xöjayinining yaqinlaşişini kutib turadi. Xöjayini tanasiga yopişib olgan parazit maxsus ferment yordamida uning xitin pöstini eritib, tana böşliğiga kirib oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕЛПИҒИЧ ҚАНОТЛИЛАР (Strepsi ptera, яъни Rhipiptera) — паразит ҳашаротлар туркуми. 300 тури маълум. Пардақанотлилар, саратонлар, тўғриқанотлилар, бешиктерватарлар, қандалалар, икки қанотлилар ва қилдумли ҳашаротларда паразитлик қилади. Жуда майда ҳашаротлар (уз. 1,5—4 мм). Жинсий диморфизм яққрл кўзга ташланади. Эркакларининг танаси бош, кўкрак ва қоринга бўлинади; оғиз органлари кучли редукцияланган, озиқланмайди; олдинги қаноти ўсимта шаклида; кейинги қаноти кенг пардасимон, тинч ҳолатда елпиғичга ўхшаб, тахланиб туради. Урғочи Е. қ. ҳаёти давомида ҳашаротлар ички органларида паразитлик қилади; оёғи ва қаноти бўлмайди; боши кўкраги б-н қўшилиб, бошкўкракни ҳосил қилади. Е. қ.нинг қуртлари одатда ўсимликка ўрнашиб олиб, ўз хўжайинининг яқинлашишини кутиб туради. Хўжайини танасига ёпишиб олган паразит махсус фермент ёрдамида унинг хитин пўстини эритиб, тана бўшлиғига кириб олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.