Yelyuy Çutsay
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26-b. — ziyouz.com
Yelyuy Çutsay (1189.3.8-1243.2.6) - Xitoydagi Yuan (möğul) sulolasining davlat va harbiy arbobi, olim va yozuvçi. Kidoşyurnij Lyao saltanati hukmdorlari avlodidan. 1214 y. çjurçjenlarning Szin davlati hokimlari tomonidan Pekin ş. noibligiga tayinlangan. Möğullar tomonidan Pekin bosib olingandan (1215) keyin Çingizxonning xizmatiga ötgan. Markaziy Osiyoga (1219) va Hindistonga (1224) qilingan bosqinçilik yurişlarida Çingizxonga hamroh bölgan. Çingizxon vafotidan söng möğul xonlaridan Öqtoyxon va Xubilaynnng eng yaqin maslahatçisi bölgan. Möğullar bosib olgan yerlarda turli xil soliq, tölovlar tizimini joriy etişda katta rol öynagan. «Ğarbga qilingan sayohat xotiralari» asarida safar taassurotlarini bayon etgan. Asar möğullar bosqini davrida Movarounnahr haqida köplab tarixiy, geografik, etnografik ma'lumotlarga boy.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕЛЮЙ ЧУЦАЙ (1189.3.8-1243.2.6) - Хитойдаги Юань (мўғул) сулоласининг давлат ва ҳарбий арбоби, олим ва ёзувчи. Кидошюрниж Ляо салтанати ҳукмдорлари авлодидан. 1214 й. чжурчжэнларнинг Цзинь давлати ҳокимлари томонидан Пекин ш. ноиблигига тайинланган. Мўғуллар томонидан Пекин босиб олингандан (1215) кейин Чингизхоннинг хизматига ўтган. Марказий Осиёга (1219) ва Ҳиндистонга (1224) қилинган босқинчилик юришларида Чингизхонга ҳамроҳ бўлган. Чингизхон вафотидан сўнг мўғул хонларидан Ўқтойхон ва Хубилайнннг энг яқин маслаҳатчиси бўлган. Мўғуллар босиб олган ерларда турли хил солиқ, тўловлар тизимини жорий этишда катта роль ўйнаган. «Ғарбга қилинган саёҳат хотиралари» асарида сафар таассуротларини баён этган. Асар мўғуллар босқини даврида Мовароуннаҳр ҳақида кўплаб тарихий, географик, этнографик маълумотларга бой.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.