Yem-xaşak balansi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 27-b. — ziyouz.com
Yem-xaşak balansi - xöjalikdagi mavjud yem-xaşak miqdorini unga bölgan ehtiyoj b-n qiyoslaş. Odatda, u çorva mollarining belgilangan davrda yem-xaşak b-n qançalik ta'minlanganligini aniqlaş, agar kamçil bölsa, uni tayyorlaş tadbirlarini köriş maqsadida kelgusi yil uçun, şuningdek, istiqbol rejaga asosan bir neça yilga möljallab tuziladi. Yem-xaşakka bölgan ehtiyoj çorva mollarining mikdorini va yoşini hisobga olgan holda, ularni töğri boqişdagi ilmiy körsatmalarga asosan belgilanadi. Mavjud yem-xaşak molxonada boqiş davrida saqlaşga qöyilgan yem-xaşak miqdoriga va yem-xaşak ekinlari hamda yaylovlar maydoniga, ulardan olinadigan hosilning salmoğiga qarab aniqlanadi. Keyin turli xil yem-xaşak miqdori alohida hisoblanib, uning qança ozuqa biryaigita tengligi va tarkibidagi hazm böladigan oqsil miqdori aniqlanadi. Ye.-x. b.ning kirim va çiqim qismlari bor, kirim qismida yil boşidan qolgan ozuqalar qoldiqlari, xöjalikda işlab çiqarilgan ozuqalar, mollarni oziqlantirişga yaroqli çiqindilar va boşqa xöjaliklardan olinadigan ozuqalar (oşxona va sanoat çiqindilari); çiqim qismida çorva mollarining rejalaştirilgan davrdagi yem-xaşakka bölgan ehtiyoji va boşqa xöjaliklarga sotiş möljallangan yem-xaşak miqdori, ozuqaning ehtiyoj foizi körsatiladi. Mavjud yem-xaşak miqdori yem-xaşakka bölgan ehtiyojga teng kelişi kerak. Ye.-x. b. yozgi va kişki davrlarga aloxida tuziladi. Bu davrlarning davomiyligi xöjalik joylaşgan hududning tabiiy şart-şaroitlari b-n belgilanadi.
Ye.-x. b. mollar turlari va ularning sut mahsulotlariga, tirik vazni, yoşiga qarab alohida guruhlar böyiça (Mas, sigirlar, ğunajinlar, buqalar, 1 yoşgaça bölgan buzoqlar, bördoqiga boqilayotgan söqimlar) mol boşi sonini davrlar böyiça kunlarga köpaytirilib, ozuqakun miqdori, söngra ozuqa turlariga köra sutkalik ratsionini ozuqa-kun miqdoriga köpaytirib umumiy ozuqa miqdori topiladi. Ye.-x. b. ozuqalarning tabiiy holati, ozuqa birligi, hazm böluvçi protein böyiça ham tuziladi. Ye.-x. b. kelasi yillar uçun ozuqa bazasini mustahkamlaş va uni rivojlantiriş rejasi hamdir.
Kaudenbay Karibayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕМ-ХАШАК БАЛАНСИ - хўжаликдаги мавжуд ем-хашак миқдорини унга бўлган эҳтиёж б-н қиёслаш. Одатда, у чорва молларининг белгиланган даврда ем-хашак б-н қанчалик таъминланганлигини аниқлаш, агар камчил бўлса, уни тайёрлаш тадбирларини кўриш мақсадида келгуси йил учун, шунингдек, истиқбол режага асосан бир неча йилга мўлжаллаб тузилади. Ем-хашакка бўлган эҳтиёж чорва молларининг микдорини ва ёшини ҳисобга олган ҳолда, уларни тўғри боқишдаги илмий кўрсатмаларга асосан белгиланади. Мавжуд ем-хашак молхонада боқиш даврида сақлашга қўйилган ем-хашак миқдорига ва ем-хашак экинлари ҳамда яйловлар майдонига, улардан олинадиган ҳосилнинг салмоғига қараб аниқланади. Кейин турли хил ем-хашак миқдори алоҳида ҳисобланиб, унинг қанча озуқа биряигита тенглиги ва таркибидаги ҳазм бўладиган оқсил миқдори аниқланади. Е.-х. б.нинг кирим ва чиқим қисмлари бор, кирим қисмида йил бошидан қолган озуқалар қолдиқлари, хўжаликда ишлаб чиқарилган озуқалар, молларни озиқлантиришга яроқли чиқиндилар ва бошқа хўжаликлардан олинадиган озуқалар (ошхона ва саноат чиқиндилари); чиқим қисмида чорва молларининг режалаштирилган даврдаги ем-хашакка бўлган эҳтиёжи ва бошқа хўжаликларга сотиш мўлжалланган ем-хашак миқдори, озуқанинг эҳтиёж фоизи кўрсатилади. Мавжуд ем-хашак миқдори ем-хашакка бўлган эҳтиёжга тенг келиши керак. Е.-х. б. ёзги ва кишки даврларга алохида тузилади. Бу даврларнинг давомийлиги хўжалик жойлашган ҳудуднинг табиий шарт-шароитлари б-н белгиланади.
Е.-х. б. моллар турлари ва уларнинг сут маҳсулотларига, тирик вазни, ёшига қараб алоҳида гуруҳлар бўйича (Мас, сигирлар, ғунажинлар, буқалар, 1 ёшгача бўлган бузоқлар, бўрдоқига боқилаётган сўқимлар) мол боши сонини даврлар бўйича кунларга кўпайтирилиб, озуқакун миқдори, сўнгра озуқа турларига кўра суткалик рационини озуқа-кун миқдорига кўпайтириб умумий озуқа миқдори топилади. Е.-х. б. озуқаларнинг табиий ҳолати, озуқа бирлиги, ҳазм бўлувчи протеин бўйича ҳам тузилади. Е.-х. б. келаси йиллар учун озуқа базасини мустаҳкамлаш ва уни ривожлантириш режаси ҳамдир.
Кауденбай Карибаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.