Yene Yakob Berselius
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 273-b. — ziyouz.com
Berselius Yene Yakob BERSELIUS (Berselius) Yene Yakob (1779.20.8 Veversunda —1848.7.8, Stokgolm)—şved kimyogari va mineralogi. Upsal un-ti meditsina d-ri (1802). Stokgolm un-ti prof. (1807), Stokgolm FA a'zosi (1808), prezidenti (1810) va doimiy kotibi (1818 y.dan). Atomizm nazariyasini tajribada asoslaş, uni rivojlantiriş va kimyoga tatbiq etişda B.ning xizmati katta böldi. Oksidlarni analiz qilib, karrali nisbatlar qonuninn boyitdi. 1818 y. 46 element atom massasi kirgan jadvalini e'lon qildi. B. nazariy qaraşlarining asosi kimyoviy yaqinlikning elektr tabiati haqidagi ta'limotdir. B. Gizinger b-n birgalikda barça tuzlar kislota va asoslardan iborat degan xulosaga keladi. Ikkala olim turli minerallarni tekşirib, 1803 i. seriyni, 1817 y. selenii, 1828 y. toriyni oçişadi. B. 1824—25 y.larda erkin holdagi kremniy, titan, tantal va sirkoniylarni birinçi bölib oldi. 1815 y. ba'zi bir organik kislotalarning formulalarini körsatib berdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЕРЦЕЛИУС (Berselius) Йене Якоб (1779.20.8 Веверсунда —1848.7.8, Стокгольм)—швед кимёгари ва минералоги. Упсаль ун-ти медицина д-ри (1802). Стокгольм ун-ти проф. (1807), Стокгольм ФА аъзоси (1808), президенти (1810) ва доимий котиби (1818 й.дан). Атомизм назариясини тажрибада асослаш, уни ривожлантириш ва кимёга татбиқ этишда Б.нинг хизмати катта бўлди. Оксидларни анализ қилиб, каррали нисбатлар қонунинн бойитди. 1818 й. 46 элемент атом массаси кирган жадвалини эълон қилди. Б. назарий қарашларининг асоси кимёвий яқинликнинг электр табиати ҳақидаги таълимотдир. Б. Гизингер б-н биргаликда барча тузлар кислота ва асослардан иборат деган хулосага келади. Иккала олим турли минералларни текшириб, 1803 и. церийни, 1817 й. селении, 1828 й. торийни очишади. Б. 1824—25 й.ларда эркин ҳолдаги кремний, титан, тантал ва цирконийларни биринчи бўлиб олди. 1815 й. баъзи бир органик кислоталарнинг формулаларини кўрсатиб берди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.