Yenisey
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33-b. — ziyouz.com
Yenisey — Osiyodagi daryo. Biy-Xem (Katta Ye.) va Ka-Xem (Kiçik Ye.) daryolarning qöşilişidan hosil böladi. Yuqori oqimi (yoki Uluğ-Xem) Tuva soyligi böylab oqib, söng Ğarbiy Sayan toğ sistemasini kesib ötadi va Ğarbiy Sibir çegarasi böylab oqadi, Kara dengizining Yenisey qöltiğiga quyiladi. Uz. 3487 km (Ka-Xem daryosi boşidan 4092 km), havzasining mayd. 2580 ming km2.
Ye., asosan, qor va yomğirdan töyinadi. Toşqin davri daryoning yuqori qismida apr. oxirlaridan sent.gaça, quyi qismida esa may örtalaridan avg.gaça davom etadi. Ye. RF ning eng sersuv daryosi. Örtaça yillik suv sarfi 19800 m3/ sek. Quyi qismi okt. dan iyungaça, yuqori qismi noyabrdan maygaça muzlab yotadi. Ye.ning gidroenergiya zapasi katta. Daryoda Krasnoyarsk GES, Sayan-Şuşensk GES qurilgan. Ye. ning transport ahamiyati katta. Sayanogorskdan muntazam kema qatnaydi; dengiz kemalari daryoning quyiliş joyidan Igarka ş.gaça kirib boradi. Baliq ovlanadi (asosan quyi oqimida). Ye. böyida Minusinsk, Krasnoyarsk, Yeniseysk, Igarka, Dudinka va b. şaharlar joylaşgan. Ye.ning irmoklari: Angara, Toşloq Tunguska.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕНИСЕЙ — Осиёдаги дарё. Бий-Хем (Катта Е.) ва Ка-Хем (Кичик Е.) дарёларнинг қўшилишидан ҳосил бўлади. Юқори оқими (ёки Улуғ-Хем) Тува сойлиги бўйлаб оқиб, сўнг Ғарбий Саян тоғ системасини кесиб ўтади ва Ғарбий Сибирь чегараси бўйлаб оқади, Кара денгизининг Енисей қўлтиғига қуйилади. Уз. 3487 км (Ка-Хем дарёси бошидан 4092 км), ҳавзасининг майд. 2580 минг км2.
Е., асосан, қор ва ёмғирдан тўйинади. Тошқин даври дарёнинг юқори қисмида апр. охирларидан сент.гача, қуйи қисмида эса май ўрталаридан авг.гача давом этади. Е. РФ нинг энг серсув дарёси. Ўртача йиллик сув сарфи 19800 м3/ сек. Қуйи қисми окт. дан июнгача, юқори қисми ноябрдан майгача музлаб ётади. Е.нинг гидроэнергия запаси катта. Дарёда Красноярск ГЭС, Саян-Шушенск ГЭС қурилган. Е. нинг транспорт аҳамияти катта. Саяногорскдан мунтазам кема қатнайди; денгиз кемалари дарёнинг қуйилиш жойидан Игарка ш.гача кириб боради. Балиқ овланади (асосан қуйи оқимида). Е. бўйида Минусинск, Красноярск, Енисейск, Игарка, Дудинка ва б. шаҳарлар жойлашган. Е.нинг ирмоклари: Ангара, Тошлоқ Тунгуска.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.