Yer fondi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 68-b. — ziyouz.com
Yer fondi — mamlakatning jami yer resurslari maydoni. Ye.f. yerlardan foydalanişning belgilangan asosiy maqsadga köra quyidagi toifalarga bölinadi: 1) q.x.ga möljallangan yerlar — suğoriladigan va suğorilmaydigan (lalmikor) yerlar, haydaladigan yerlar, piçanzorlar, yaylovlar, köp yillik mevali (mevasiz) daraxtzorlar va tokzorlar va b. ekinlar b-n band yerlar va b.; 2) aholi punktlari (şaharlar, şaharçalar va qişloq aholi punkti) yerlari — şaharlar va şaharçalar, şuningdek, qişloq aholi punktlari çegarasi doirasidagi yerlar; 3) sanoat, transport, aloqa, mudofaa va b. maqsadlarga möljallangan yerlar — körsatilgan maqsadlarga foydalaniş uçun yuridik şaxslarga berilgan yerlar; 4) tabiatni muhofaza qiliş, soğlomlaştiriş, rekreatsiya maqsadlariga möljallangan yerlar — alohida muhofaza etiladigan tabiiy xududlar egallagan, tabiiy davolaş omillariga ega bölgan yerlar, şuningdek, om-maviy dam oliş va turizm uçun foydalaniladigan yerlar; 5) tarixiy-madaniy ahamiyatga molik yerlar — tarixiy-madaniy yodgorliklar joylaşgan yerlar; 6) örmon fondi yerlari — örmon b-n qoplangan, şuningdek, örmon b-n qoplanmagan bölsa ham, örmon xöjaligi ehtiyojlari öçun berilgan yerlar; 7) suv fondi yerlari — suv obyektlari, suv xöjaligi inşootlari egallagan yerlar va suv obyektlarining qirğoqlari böylab ajratilgan mintaqadagi yerlar; 8) zaxira yerlar — yuqorida nomlangan Ye.f. toifalariga ajratilmagan, ma'lum ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik sabablarga kura xalq xöjaligi maqsadlarida foydalaniş imkoniyatlari bölmagan yerlar.
Ye.f. töğrisidagi ma'lumotlar har xöjalik yilning 1-yanv.ga nisbatan tuziladi. Ye.f. ma'lumotlari xöjalik, tuman, viloyat va mamlakat miqyosida beriladi (jadvalga q.). Bunda Ye.f. tarkibidagi yer turlarining maydon va sifat özgarişlari öz aksini topadi.
Özbekistonda Ye.f.ning asosiy qismi (62% ga yaqini) q.x. yer turlari toifalariga mansub, qolgan qismi fu-qarolar yerlari — tomorqa (1%), örmon va töqayzorlar (3,2%) va q.x.da foydalanilmaydigan yerlardan (34,2%) iborat. Şundan suğoriladigan yerlar jami yer resurslarining 9,6% taşkil etişiga qaramay respublika q.x.da yetiştiriladigan yalpi mahsulotning 90% şu yerlardan olinadi (Özbekiston Respublikasi Ye.f.ning toifalar böyiça taqsimoti 445-b.dagi jadvalda berilgan).
Ad.: Yer munosabatlarini tartibga solişga doir qonun va meyoriy hujjatlar töplami [I qism], T., 2000.
Qosimjon Rahmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕР ФОНДИ — мамлакатнинг жами ер ресурслари майдони. Е.ф. ерлардан фойдаланишнинг белгиланган асосий мақсадга кўра қуйидаги тоифаларга бўлинади: 1) қ.х.га мўлжалланган ерлар — суғориладиган ва суғорилмайдиган (лалмикор) ерлар, ҳайдаладиган ерлар, пичанзорлар, яйловлар, кўп йиллик мевали (мевасиз) дарахтзорлар ва токзорлар ва б. экинлар б-н банд ерлар ва б.; 2) аҳоли пунктлари (шаҳарлар, шаҳарчалар ва қишлоқ аҳоли пункти) ерлари — шаҳарлар ва шаҳарчалар, шунингдек, қишлоқ аҳоли пунктлари чегараси доирасидаги ерлар; 3) саноат, транспорт, алоқа, мудофаа ва б. мақсадларга мўлжалланган ерлар — кўрсатилган мақсадларга фойдаланиш учун юридик шахсларга берилган ерлар; 4) табиатни муҳофаза қилиш, соғломлаштириш, рекреация мақсадларига мўлжалланган ерлар — алоҳида муҳофаза этиладиган табиий худудлар эгаллаган, табиий даволаш омилларига эга бўлган ерлар, шунингдек, ом-мавий дам олиш ва туризм учун фойдаланиладиган ерлар; 5) тарихий-маданий аҳамиятга молик ерлар — тарихий-маданий ёдгорликлар жойлашган ерлар; 6) ўрмон фонди ерлари — ўрмон б-н қопланган, шунингдек, ўрмон б-н қопланмаган бўлса ҳам, ўрмон хўжалиги эҳтиёжлари ўчун берилган ерлар; 7) сув фонди ерлари — сув объектлари, сув хўжалиги иншоотлари эгаллаган ерлар ва сув объектларининг қирғоқлари бўйлаб ажратилган минтақадаги ерлар; 8) захира ерлар — юқорида номланган Е.ф. тоифаларига ажратилмаган, маълум ижтимоий, иқтисодий ва экологик сабабларга кура халқ хўжалиги мақсадларида фойдаланиш имкониятлари бўлмаган ерлар.
Е.ф. тўғрисидаги маълумотлар ҳар хўжалик йилнинг 1-янв.га нисбатан тузилади. Е.ф. маълумотлари хўжалик, туман, вилоят ва мамлакат миқёсида берилади (жадвалга қ.). Бунда Е.ф. таркибидаги ер турларининг майдон ва сифат ўзгаришлари ўз аксини топади.
Ўзбекистонда Е.ф.нинг асосий қисми (62% га яқини) қ.х. ер турлари тоифаларига мансуб, қолган қисми фу-қаролар ерлари — томорқа (1%), ўрмон ва тўқайзорлар (3,2%) ва қ.х.да фойдаланилмайдиган ерлардан (34,2%) иборат. Шундан суғориладиган ерлар жами ер ресурсларининг 9,6% ташкил этишига қарамай республика қ.х.да етиштириладиган ялпи маҳсулотнинг 90% шу ерлардан олинади (Ўзбекистон Республикаси Е.ф.нинг тоифалар бўйича тақсимоти 445-б.даги жадвалда берилган).
Ад.: Ер муносабатларини тартибга солишга доир қонун ва меъёрий ҳужжатлар тўплами [I қисм], Т., 2000.
Қосимжон Раҳмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.