Yer huquqi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 74-b. — ziyouz.com
Yer huquqi — huquqning yer munosabatlarini tartibga soluvçi sohasi. Yer munosabatlari yerdan foydalaniş, ayrim turdagi yerlarning huquqiy tartibi, yer tuziş va h.k.ni öz içiga oladi. Fuqarolik huquqi normalari Ye.q.ning özagini taşkil etadi. Ye.h.da, şuningdek, ma'muriy va ekologiya huquqi normalari ham muhim ahamiyatga ega. Ye.h.ning normativ ququqiy asosini ÖzR Konstitutsiyasi, Yer kodeksi, Yer kadastri töğrisidagi, «Qişloq xöjalik kooperativlari (şirkat xöjaligi) töğrisida»gi, «Fermer xöjaligi töğrisida»gi, «Dehqon xöjaligi töğrisida»gi qonunlar taşkil etadi. ÖzR Konstitutsiyasiga köra, yer umummilliy boylik, u davlat muhofazasida bölib, yerdan oqilona foydalaniş talab etiladi. Yerga egalik qiliş Özbekiston Respublikasi Yer kodeksiga köra, xususiy mulk, doimiy yoki vaqtinçalik foydalaniş, ijara, bir umrlik meros qilib qoldiriladigan egalik huquqi asosida amalga oşiriladi.
Ye.h. ma'lum tizimga ega. Bu tizim umumiy, alohida va maxsus qismlarga bölinib, ular bir qança tartibotlardan iborat. Ye.h.ning umumiy qismi tartibotlari fan tarmoği va qonunçilikning rivojlanişi uçun asos böladigan eng muhim holatlar, qoidalar yoki tamoyillarni aks ettiradi. U yerga nisbatan mulk huquqi, yer uçastkalariga bölgan huquq, davlat boşqaruvi, yer tuziş va yer kadastrini yuritiş, yerni huquqiy muhofaza qiliş, yer qonunçiligini buzganlik uçun javobgarlik kabi tartibotlarni öz içiga oladi. Ye.h.ning alohida qismiga q.x.ga möljallangan yerlar, aholi punkti yerlari, sanoat, transport, mudofaa yerlari, alohida muqo-faza etiladigan hududlar yerlari, örmon fondi, suv fondi yerlari, zaxira yerlar tartibotlari kiradi. Ye.h.ning maxsus qism i da çet davlatlar Ye.h. töğrisida ma'lumot berilişi mumkin.
Muhammadi Usmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕР ҲУҚУҚИ — ҳуқуқнинг ер муносабатларини тартибга солувчи соҳаси. Ер муносабатлари ердан фойдаланиш, айрим турдаги ерларнинг ҳуқуқий тартиби, ер тузиш ва ҳ.к.ни ўз ичига олади. Фуқаролик ҳуқуқи нормалари Е.қ.нинг ўзагини ташкил этади. Е.ҳ.да, шунингдек, маъмурий ва экология ҳуқуқи нормалари ҳам муҳим аҳамиятга эга. Е.ҳ.нинг норматив қуқуқий асосини ЎзР Конституцияси, Ер кодекси, Ер кадастри тўғрисидаги, «Қишлоқ хўжалик кооперативлари (ширкат хўжалиги) тўғрисида»ги, «Фермер хўжалиги тўғрисида»ги, «Деҳқон хўжалиги тўғрисида»ги қонунлар ташкил этади. ЎзР Конституциясига кўра, ер умуммиллий бойлик, у давлат муҳофазасида бўлиб, ердан оқилона фойдаланиш талаб этилади. Ерга эгалик қилиш Ўзбекистон Республикаси Ер кодексига кўра, хусусий мулк, доимий ёки вақтинчалик фойдаланиш, ижара, бир умрлик мерос қилиб қолдириладиган эгалик ҳуқуқи асосида амалга оширилади.
Е.ҳ. маълум тизимга эга. Бу тизим умумий, алоҳида ва махсус қисмларга бўлиниб, улар бир қанча тартиботлардан иборат. Е.ҳ.нинг умумий қисми тартиботлари фан тармоғи ва қонунчиликнинг ривожланиши учун асос бўладиган энг муҳим ҳолатлар, қоидалар ёки тамойилларни акс эттиради. У ерга нисбатан мулк ҳуқуқи, ер участкаларига бўлган ҳуқуқ, давлат бошқаруви, ер тузиш ва ер кадастрини юритиш, ерни ҳуқуқий муҳофаза қилиш, ер қонунчилигини бузганлик учун жавобгарлик каби тартиботларни ўз ичига олади. Е.ҳ.нинг алоҳида қисмига қ.х.га мўлжалланган ерлар, аҳоли пункти ерлари, саноат, транспорт, мудофаа ерлари, алоҳида муқо-фаза этиладиган ҳудудлар ерлари, ўрмон фонди, сув фонди ерлари, захира ерлар тартиботлари киради. Е.ҳ.нинг махсус қисм и да чет давлатлар Е.ҳ. тўғрисида маълумот берилиши мумкин.
Муҳаммади Усмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.