Yer kadastri
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52–53-b. — ziyouz.com
Yer kadastri YER KADASTRI, davlat yer kadastri — yagona davlat kadastrlari tizimining asosiy tarkibiy qismi, yer resursining tabiiy, xöjalik, huquqiy rejimi, toifalari, sifat xususiyatlari va qimmati, yer uçastkalari örni, ölçamlari, çegarasi va maydoni, ularning yer egalari, yerdan foydalanuvçilar, ijaraçilar va mulkdorlar örtasidagi taqsimoti töğrisidagi ma'lumotlar hamda xujjatlar majmui.
Ye.k. «Davlat yer kadastri töğrisida»gi Özbekiston Respublikasining qonuni (1998 y. 28 avg.) va uşbu qonunga oid meyoriy hujjatlar, yöriqnoma va uslubiy körsatmalar asosida yer uçastkalariga bölgan huquqlarning kafolatlarini ta'minlaş, yerlardan oqilona foydalaniş, ularni qayta tiklaş va muhofaza qiliş uçun kadastr ma'lumotlaridan foydalanişning huquqiy asoslarini belgilaşga qaratilgan davlat tadbirlar tizimi hisoblanadi. Ye.k. ga doir axborotlarni bir tizimga solinişi ularni saqlaş, tahlil qiliş va yangilab turiş işlarini ham öz içiga oladi. Ye.k.ni yuritiş quyidagi tamoyillarga asoslaniladi: mamlakat yer fondinn töla qamrab oliş, fazoviy koordinatalarning yagona tizimini qöllaş, axborotlar işlab çiqiş metodining birligi va Ye.k.ga oid ax-borotlarning töğri bölişi. Ye.k.ni yuritiş jarayoni quyidagilarni öz içiga oladi: aerokosmik suratga oliş, topografiya — geodeziya, xaritagrafiya, tuproqşunoslik, agrokimyo, geobotanika, gidrogeologiya ga oid va b. izlanişlar va tadqiqotlarni ötkaziş, yerlarni mikdor va sifat jihatdan hisobga oliş va baholaş, yuridik va jismoniy şaxslarning yer uçastkalariga bölgan huquqlarini davlat röyxatiga oliş; yerlarni taqsimlaş, ulardan foydalanişni nazorat qiluvçi davlat xizmat organlarini faoliyatini muvofiqlaştiriş; yerlarning holati, mavjudligi va ulardan foydalaniş töğrisidagi hisobotlarni tuziş; joriy (mavsumiy) tadqiqotlar, suratga oliş, yer ölçaş işlarini hamda yer monitoringi ma'lumotlaridan foydalangan holda Ye.k.ga oid axborotlar bankini yaratiş va uni tartibga solib turiş.
Ye.k. tumanda (şaharda) quyidagiça amalga oşiriladi: yer uçastkalariga bölgan huquqni va yer uçastkalariga doir bitimlarni davlat röyxatiga oliş; Ye.k. maqsadlari uçun suratga oliş; yer uçastkalari egalari, yerdan foydalanuvçilar, ijaraçilar va yer uçastkalari mulkdorlaridan ma'lumotlar oliş, ularni töğriligini tekşiriş, Ye.k.ga oid hujjatlarga joriy özgartirişlar kiritiş. Ye. k.ni yuritiş jarayonida har yilning 1 yanvariga yer resurslarining holati töğrisidagi milliy hisobot tuziladi (yana q. Yer balansi).
Rivojlangan davlatlarda ham Ye.k. yuritiladi. Uning ma'lumotlaridan yer egalariga soliq soliş, yerdan foydalaniş b-n boğliq bölgan tijorat işlarini tartibga soliş, yer böyiça bitişuv va nizolarni hal etiş, yerni garovga qöyiş va b.da foydalaniladi. Özbekiston Respublikasida yer uçastkalariga bulgan huquqlarni davlat röyxatiga oliş va yerlarni miqdoriy va sifatini hisobga oliş Yer resurslari davlat qömitasi tomonidan qabul qilingan nizomlar va meyoriy hujjatlar asosida amalga oşiriladi.
Ye.k.ni yuritiş ÖzR Yer resurslari davlat qömitasining yer resurslari böyiça tuman xizmatlari tomonidan, şaxar va şaharçalarda esa ÖzR Vazirlar Mahkamasi xuzuridagi Geodeziya, xaritagrafiya va davlat kadastri boş boşqarmasining köçmas mulk davlat kadastri tuman va şaxar xizmatlari tomonidan amalga oşiriladi.
Qosimjon Rahmonov.
Q.: Yer balansi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕР КАДАСТРИ, давлат ер кадастри — ягона давлат кадастрлари тизимининг асосий таркибий қисми, ер ресурсининг табиий, хўжалик, ҳуқуқий режими, тоифалари, сифат хусусиятлари ва қиммати, ер участкалари ўрни, ўлчамлари, чегараси ва майдони, уларнинг ер эгалари, ердан фойдаланувчилар, ижарачилар ва мулкдорлар ўртасидаги тақсимоти тўғрисидаги маълумотлар ҳамда хужжатлар мажмуи.
Е.к. «Давлат ер кадастри тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг қонуни (1998 й. 28 авг.) ва ушбу қонунга оид меъёрий ҳужжатлар, йўриқнома ва услубий кўрсатмалар асосида ер участкаларига бўлган ҳуқуқларнинг кафолатларини таъминлаш, ерлардан оқилона фойдаланиш, уларни қайта тиклаш ва муҳофаза қилиш учун кадастр маълумотларидан фойдаланишнинг ҳуқуқий асосларини белгилашга қаратилган давлат тадбирлар тизими ҳисобланади. Е.к. га доир ахборотларни бир тизимга солиниши уларни сақлаш, таҳлил қилиш ва янгилаб туриш ишларини ҳам ўз ичига олади. Е.к.ни юритиш қуйидаги тамойилларга асосланилади: мамлакат ер фондинн тўла қамраб олиш, фазовий координаталарнинг ягона тизимини қўллаш, ахборотлар ишлаб чиқиш методининг бирлиги ва Е.к.га оид ах-боротларнинг тўғри бўлиши. Е.к.ни юритиш жараёни қуйидагиларни ўз ичига олади: аэрокосмик суратга олиш, топография — геодезия, харитаграфия, тупроқшунослик, агрокимё, геоботаника, гидрогеология га оид ва б. изланишлар ва тадқиқотларни ўтказиш, ерларни микдор ва сифат жиҳатдан ҳисобга олиш ва баҳолаш, юридик ва жисмоний шахсларнинг ер участкаларига бўлган ҳуқуқларини давлат рўйхатига олиш; ерларни тақсимлаш, улардан фойдаланишни назорат қилувчи давлат хизмат органларини фаолиятини мувофиқлаштириш; ерларнинг ҳолати, мавжудлиги ва улардан фойдаланиш тўғрисидаги ҳисоботларни тузиш; жорий (мавсумий) тадқиқотлар, суратга олиш, ер ўлчаш ишларини ҳамда ер мониторинги маълумотларидан фойдаланган ҳолда Е.к.га оид ахборотлар банкини яратиш ва уни тартибга солиб туриш.
Е.к. туманда (шаҳарда) қуйидагича амалга оширилади: ер участкаларига бўлган ҳуқуқни ва ер участкаларига доир битимларни давлат рўйхатига олиш; Е.к. мақсадлари учун суратга олиш; ер участкалари эгалари, ердан фойдаланувчилар, ижарачилар ва ер участкалари мулкдорларидан маълумотлар олиш, уларни тўғрилигини текшириш, Е.к.га оид ҳужжатларга жорий ўзгартиришлар киритиш. Е. к.ни юритиш жараёнида ҳар йилнинг 1 январига ер ресурсларининг ҳолати тўғрисидаги миллий ҳисобот тузилади (яна қ. Ер баланси).
Ривожланган давлатларда ҳам Е.к. юритилади. Унинг маълумотларидан ер эгаларига солиқ солиш, ердан фойдаланиш б-н боғлиқ бўлган тижорат ишларини тартибга солиш, ер бўйича битишув ва низоларни ҳал этиш, ерни гаровга қўйиш ва б.да фойдаланилади. Ўзбекистон Республикасида ер участкаларига булган ҳуқуқларни давлат рўйхатига олиш ва ерларни миқдорий ва сифатини ҳисобга олиш Ер ресурслари давлат қўмитаси томонидан қабул қилинган низомлар ва меъёрий ҳужжатлар асосида амалга оширилади.
Е.к.ни юритиш ЎзР Ер ресурслари давлат қўмитасининг ер ресурслари бўйича туман хизматлари томонидан, шахар ва шаҳарчаларда эса ЎзР Вазирлар Маҳкамаси хузуридаги Геодезия, харитаграфия ва давлат кадастри бош бошқармасининг кўчмас мулк давлат кадастри туман ва шахар хизматлари томонидан амалга оширилади.
Қосимжон Раҳмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.