Yer tekislagiçlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65-b. — ziyouz.com
Yer tekislagiçlar - özlaştiriladigan yerlarni va ekin ekiladigan dalalarni ekin ekiş va suğoriş uçun qulay holatga keltirib tekislaydigan q. h. maşinalari; uzun ramali, çömiçli va ağdargiçli xillari bor. Uzun ramali Ye. t. traktorlarga tirkab işlatiladi. Çömiçli Ye. t. dalalarni uzil-kesil tekislaşda qöllaniladi. Iş organi oldi, usti va tubi oçiq çömiç kovşdan iborat. U ramaga mahkamlanadi. Çömiçning quyi qismiga döngliklarni kesuvçi piçoq örnatilgan. Ye. t.da çömiçni ma'lum balandlikka örnatadigan mexanizm bor. Ye. t. harakatlanganda çömiç 20 sm gaça bölgan döngliklarni kesib, pastqam joylarga surib tekislaydi. Ye. t. gidravlik mexanizm va lazer nurlari b-n işlaydigan avtomatik rostlaş mexanizmlari b-n rostlanadi.
Ağdargiçli Ye. t. ekin ekiş oldidan tuproqqa işlov beriş uçun xizmat qiladi; iş organi harakat yönalişiga nisbatan bir oz kiya örnatilgan bir yoki bir neçta yassi yoki yoysimon ağdargiçlardan iborat. Bular 3 guruhga bölinadi: yer tekislagiç-mola, ekin ekiş oldidan tuproqni tekislagiç-yoygiç va sudratma (volokuşa)li Ye. t. şoli ekiş uçun suv bostiriladigan dalalardagi notekisliklar 3 sm, egatdan suğoriladigan dalalarda 5 sm, sun'iy yomğirlatib suğoriladigan dalalarda esa 10 sm dan oşmasligi lozim. Ağdargiçli Ye. t.ning qamrov kengligi 6—8 m. Yer tekislagiçmolaning iş organi gidrotsilindr yerdamida old tomonga qiyalantirilganda tuproq notekisliklarni kesadi, orqaga qiyalantirilganda esa dala betini bir oz ziçlaydi (molalaydi). Tekislagiçyumşatkiç tişli tirma (borona) b-n qöşib işlatiladi, u dala betini 10 sm çuqurlikda yumaşatib, ketidan tekislab ketadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕР ТЕКИСЛАГИЧЛАР - ўзлаштириладиган ерларни ва экин экиладиган далаларни экин экиш ва суғориш учун қулай ҳолатга келтириб текислайдиган қ. ҳ. машиналари; узун рамали, чўмичли ва ағдаргичли хиллари бор. Узун рамали Е. т. тракторларга тиркаб ишлатилади. Чўмичли Е. т. далаларни узил-кесил текислашда қўлланилади. Иш органи олди, усти ва туби очиқ чўмич ковшдан иборат. У рамага маҳкамланади. Чўмичнинг қуйи қисмига дўнгликларни кесувчи пичоқ ўрнатилган. Е. т.да чўмични маълум баландликка ўрнатадиган механизм бор. Е. т. ҳаракатланганда чўмич 20 см гача бўлган дўнгликларни кесиб, пастқам жойларга суриб текислайди. Е. т. гидравлик механизм ва лазер нурлари б-н ишлайдиган автоматик ростлаш механизмлари б-н ростланади.
Ағдаргичли Е. т. экин экиш олдидан тупроққа ишлов бериш учун хизмат қилади; иш органи ҳаракат йўналишига нисбатан бир оз кия ўрнатилган бир ёки бир нечта ясси ёки ёйсимон ағдаргичлардан иборат. Булар 3 гуруҳга бўлинади: ер текислагич-мола, экин экиш олдидан тупроқни текислагич-ёйгич ва судратма (волокуша)ли Е. т. шоли экиш учун сув бостириладиган далалардаги нотекисликлар 3 см, эгатдан суғориладиган далаларда 5 см, сунъий ёмғирлатиб суғориладиган далаларда эса 10 см дан ошмаслиги лозим. Ағдаргичли Е. т.нинг қамров кенглиги 6—8 м. Ер текислагичмоланинг иш органи гидроцилиндр ердамида олд томонга қиялантирилганда тупроқ нотекисликларни кесади, орқага қиялантирилганда эса дала бетини бир оз зичлайди (молалайди). Текислагичюмшаткич тишли тирма (борона) б-н қўшиб ишлатилади, у дала бетини 10 см чуқурликда юмашатиб, кетидан текислаб кетади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.