Yermak

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 79-b. — ziyouz.com

Yermak YERMAK, Yarmoq (asl ismi Vasiliy) Timofeyeviç (7—1585.6.8) — kazak atamani. Podşo Ivan IV kölida xizmat qilgan. Sibirga qilgan yurişi b-n Rossiyaning Sibirni bosib olişini boşlab berdi. Katta Nöğoy ördasi xoni Urmuhammad, Ye. 1581 y. yozidauning 1060 boş otini haydab ketgani uçun Ivan IV dan Ye.ni tutib berişni sörab, elçi jönatadi. Ivan IV rozi böladi. Ye. öz tödasi b-n Volga böylarini taşlab, Kama daryosi havzasidagi tuz konlari egasi katta sanoatçi Stroganovlar mulkiga kelişga majbur böladi. Stroganovlar Ye.dan öz mulklarini Sibir xoni Kuçumxonaai qöriqlaşni söraydi. 1582 y. Ye. kazaklari b-n Sibirning içkarisigaça yuriş qiladi. 1582 y. Irtiş böyida 3 kunlik (23—25 okt.) jangda Kuçumxonning qöşinini yengib poytaxt Qoşlik (Tobolskdan 17 km uzoklikda) ni egallaydi. Ye. Qoşliqda 2 yil turadi. Ye. 100 nafar kazagi b-n qöşinlarni ozuqa va kiyim b-n ta'minlaş uçun Irtişning yuqori oqimiga qarab yurib, Begiş qal'asini egallaydi. Ye.ni katta kuç b-n ta'qib qilib yurgan Kuçumxon unga qarşi Kuçugay boşliq qöşinni jönatgan. 1585 y. 6 avg.ga ötar tunda tösatdan qilingan hujum natijasida Ye. druji-nasi tor-mor qilingan. Ye. yarador holda Vagay daryosidan suzib ötiş çoğida çökib ölgan. Ye. drujinasining qolgan-qutganlari Qoşlikni taşlab qoçganlar.

Ad. Nikitin N. I., Osvoyeniye Sibiri v XVII v., M., 1990; Şuikov V. I., Oçerki po istorii kolonizatsii Sibiri v XVII - naç. XVIII v., M.-L., 1946; Skrinnikov R. G., Sibirskaya ekspeditsiya Yermaka, Novosibirsk, 1986.

Naim Norqulov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЕРМАК, Ярмоқ (асл исми Василий) Тимофеевич (7—1585.6.8) — казак атамани. Подшо Иван IV кўлида хизмат қилган. Сибирга қилган юриши б-н Россиянинг Сибирни босиб олишини бошлаб берди. Катта Нўғой ўрдаси хони Урмуҳаммад, Е. 1581 й. ёзидаунинг 1060 бош отини ҳайдаб кетгани учун Иван IV дан Е.ни тутиб беришни сўраб, элчи жўнатади. Иван IV рози бўлади. Е. ўз тўдаси б-н Волга бўйларини ташлаб, Кама дарёси ҳавзасидаги туз конлари эгаси катта саноатчи Строгановлар мулкига келишга мажбур бўлади. Строгановлар Е.дан ўз мулкларини Сибирь хони Кучумхонааи қўриқлашни сўрайди. 1582 й. Е. казаклари б-н Сибирнинг ичкарисигача юриш қилади. 1582 й. Иртиш бўйида 3 кунлик (23—25 окт.) жангда Кучумхоннинг қўшинини енгиб пойтахт Қошлик (Тобольскдан 17 км узокликда) ни эгаллайди. Е. Қошлиқда 2 йил туради. Е. 100 нафар казаги б-н қўшинларни озуқа ва кийим б-н таъминлаш учун Иртишнинг юқори оқимига қараб юриб, Бегиш қалъасини эгаллайди. Е.ни катта куч б-н таъқиб қилиб юрган Кучумхон унга қарши Кучугай бошлиқ қўшинни жўнатган. 1585 й. 6 авг.га ўтар тунда тўсатдан қилинган ҳужум натижасида Е. дружи-наси тор-мор қилинган. Е. ярадор ҳолда Вагай дарёсидан сузиб ўтиш чоғида чўкиб ўлган. Е. дружинасининг қолган-қутганлари Қошликни ташлаб қочганлар.

Ад. Никитин Н. И., Освоение Сибири в XVII в., М., 1990; Шуиков В. И., Очерки по истории колонизации Сибири в XVII - нач. XVIII в., М.-Л., 1946; Скринников Р. Г., Сибирская экспедиция Ермака, Новосибирск, 1986.

Наим Норқулов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.