Yerning meteorologik sun'iy yöldoşlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 82–83-b. — ziyouz.com
Yerning meteorologik sun'iy yöldoşlari - bulut qatlamining atmosferada taqsimlanişini kuzatiş, Yer sirti va atmosferaning issiklik nurlanişini va Quyoşning qaytgan radiatsiyasini ölçaş uçun möljallangan apparatlar. Ob-havoni oldindan aytiş uçun meteorologik ma'lumotlar oliş maqsadida foydalaniladi. Mas, «Kosmos», «Molniya» tipidagi sun'iy yöldoşlarning ba'zilari, «Meteor»; amerika sun'iy yöldoşlari — «Tiros», «Nimbus» va b. Bular, odatda, 500—1200 km balandlikda uçadi.
Ye.m.s. y.ga örnatilgan asboblar yordamida Yerning yoruğ tomonidagi bulutlar rasmga tuşiriladi va Yerga uzatiladi. Yerning qoronği tomonidagi bulutlarni ham ular yordamida aniqlaş mumkin. Bunda infraqizil nurlardan foydalaniladi. Ye. m. s y.dagi ba'zi asboblar b-n Yerga va atmosferaga kelayotgan hamda çeksiz fazoga çiqib ketayotgan radiatsiya ölçanadi. Şu asosda issiqlik balansi hisoblanadi. Ye. m. s y. yordamida okean suvi sathi, yer yuzasi va atmosferaning har xil qatlamlaridagi havo t-rasi namligi ölçanadi.
Okean, çöl va toğlarda meteorologik st-yalar kam bölganidan bu yerlarning iqlimi kam örganilgan. Ye. m. s y.dan olingan ma'lumotlar yordamida şu hududlarning iqlimi ham örganiladi. Dengiz muzining birinçi rasmi Ye. m. s y. yordamida olingan (1960). Qor va muz soxalarining fasllarga boğliq ravişda özgariş xaritalari tuzib çiqilgan. Ye. m. s y. yordamida siklonlar örganiladi. Kosmonavtlar ham Yerning ob-havosini kuzatişadi, bulutlar, qor va muzlik soqalari, daryo va okeanlar, çöl va toğlarning turli ranglardagi rasmlarini olişadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕРНИНГ МЕТЕОРОЛОГИК СУНЪИЙ ЙЎЛДОШЛАРИ - булут қатламининг атмосферада тақсимланишини кузатиш, Ер сирти ва атмосферанинг иссиклик нурланишини ва Қуёшнинг қайтган радиациясини ўлчаш учун мўлжалланган аппаратлар. Об-ҳавони олдиндан айтиш учун метеорологик маълумотлар олиш мақсадида фойдаланилади. Мас, «Космос», «Молния» типидаги сунъий йўлдошларнинг баъзилари, «Метеор»; америка сунъий йўлдошлари — «Тирос», «Нимбус» ва б. Булар, одатда, 500—1200 км баландликда учади.
Е.м.с. й.га ўрнатилган асбоблар ёрдамида Ернинг ёруғ томонидаги булутлар расмга туширилади ва Ерга узатилади. Ернинг қоронғи томонидаги булутларни ҳам улар ёрдамида аниқлаш мумкин. Бунда инфрақизил нурлардан фойдаланилади. Е. м. с й.даги баъзи асбоблар б-н Ерга ва атмосферага келаётган ҳамда чексиз фазога чиқиб кетаётган радиация ўлчанади. Шу асосда иссиқлик баланси ҳисобланади. Е. м. с й. ёрдамида океан суви сатҳи, ер юзаси ва атмосферанинг ҳар хил қатламларидаги ҳаво т-раси намлиги ўлчанади.
Океан, чўл ва тоғларда метеорологик ст-ялар кам бўлганидан бу ерларнинг иқлими кам ўрганилган. Е. м. с й.дан олинган маълумотлар ёрдамида шу ҳудудларнинг иқлими ҳам ўрганилади. Денгиз музининг биринчи расми Е. м. с й. ёрдамида олинган (1960). Қор ва муз сохаларининг фаслларга боғлиқ равишда ўзгариш хариталари тузиб чиқилган. Е. м. с й. ёрдамида циклонлар ўрганилади. Космонавтлар ҳам Ернинг об-ҳавосини кузатишади, булутлар, қор ва музлик соқалари, дарё ва океанлар, чўл ва тоғларнинг турли ранглардаги расмларини олишади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.