Yerning sutkalik aylanişi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84-b. — ziyouz.com
Yerning sutkalik aylanişi -dunyoning Şim. qutbidan Karaganda, Yerning öz öqi atrofida ğarbdan şarqqa tomon yoki soat strelkasiga teskari aylanişi. Ye. s. a. natijasida kun b-n tun almaşinadi; sutkaning uzunligi ham şunga boğliq. Yer bir maromda aylanmaydi; uni Oy va Quyoş tortişi tufayli sutkaning uzunligi har yuz yilda 1—2 s ga töxtovsiz ortib boradi, mavsumiy özgarişlar (yoğinlar va b.), tektonik jarayonlar va b. natijasida esa sutka uzunligi yil davomida 1—2 s atrofida özgarib turadi. Ye. s. a.da Yer öqining holati, binobarin, Yerning geogr. qutblari pretsessiya va nutatsiya natijasida özgarib turadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕРНИНГ СУТКАЛИК АЙЛАНИШИ -дунёнинг Шим. қутбидан Караганда, Ернинг ўз ўқи атрофида ғарбдан шарққа томон ёки соат стрелкасига тескари айланиши. Е. с. а. натижасида кун б-н тун алмашинади; сутканинг узунлиги ҳам шунга боғлиқ. Ер бир маромда айланмайди; уни Ой ва Қуёш тортиши туфайли сутканинг узунлиги ҳар юз йилда 1—2 с га тўхтовсиз ортиб боради, мавсумий ўзгаришлар (ёғинлар ва б.), тектоник жараёнлар ва б. натижасида эса сутка узунлиги йил давомида 1—2 с атрофида ўзгариб туради. Е. с. а.да Ер ўқининг ҳолати, бинобарин, Ернинг геогр. қутблари прецессия ва нутация натижасида ўзгариб туради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.