Yerqalampir
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 85-b. — ziyouz.com
Yerqalampir YERQALAMPIR, xren (Armoracia) — karamdoşlar oilasiga mansub köp yillik ösimlik turi, sabzavot ekini. Yevrosiyoda 2 turi bor. Oddiy Ye. (A. rusticana) — Yevropa, Hindiston, AQŞ, Xitoy, Örta Osiyoda ekiladi (ildizida S vitamini, efir moylari, fitonsidlar bor). Iste'mol uçun yöğon etli ildizpoyasi (ziravor sifatida) va bargi işlatiladi. Tupi serbarg. Bargi yaşil, çöziq, töp-töp bölib ösadi. Ildizi tuproqqa 80—100 sm gaça kirib boradi, ildizpoyasi esa tuproqning 30 sm gaça bölgan qismida joylaşadi. Ye. yuqori haroratga çidamli, namga talabçan. Ildiz poyalaridan tayyorlangan qalamçalardan (uz. 15—20 sm, yöğonligi 1 — 1,5 sm) köpaytiriladi. Kuzda qalamçalar yertöla yoki issiqxonalarda saqlanadi. Erta bahorda yoki avg. oyida dalalarga qatorlab yoki qöş qatorlab ekiladi. 1 ga maydonga 40—55 ming köçat ketadi. Kuzda ösuv davri tugagaç, ildizmevalari kavlab olinadi. 120—150 s/ga ildizpoya va 350—400 s/ ga barg olinadi. Ye. ildizi va bargida turli mineral tuzlar, vitaminlar va aççiq ta'm beruvçi sinergii glikozi-di mavjud. Undan oşqozon kasalliklarini davolaşda foydalaniladi. Ye. öziga xos ötkir hid va xuşböy ta'm beradi. Oziq-ovqat sanoatida, turli mahsulotlarni (pomidor, bodring va b.) tuzlaşda işlatiladi. Valkovskiy, Atlant, Suzdal navlari ekiladi. Özbekistonda şaxsiy tomorkalarda, fermer xöjaliklarida yetiştiriladi. Ötloq Ye. (A. sisymbrioides) — yovvoyi holda uçraydi. Ildizi iste'mol qilinadi.
Dilorom Yormatova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕРҚАЛАМПИР, хрен (Armoracia) — карамдошлар оиласига мансуб кўп йиллик ўсимлик тури, сабзавот экини. Евросиёда 2 тури бор. Оддий Е. (А. rusticana) — Европа, Ҳиндистон, АҚШ, Хитой, Ўрта Осиёда экилади (илдизида С витамини, эфир мойлари, фитонцидлар бор). Истеъмол учун йўғон этли илдизпояси (зиравор сифатида) ва барги ишлатилади. Тупи сербарг. Барги яшил, чўзиқ, тўп-тўп бўлиб ўсади. Илдизи тупроққа 80—100 см гача кириб боради, илдизпояси эса тупроқнинг 30 см гача бўлган қисмида жойлашади. Е. юқори ҳароратга чидамли, намга талабчан. Илдиз пояларидан тайёрланган қаламчалардан (уз. 15—20 см, йўғонлиги 1 — 1,5 см) кўпайтирилади. Кузда қаламчалар ертўла ёки иссиқхоналарда сақланади. Эрта баҳорда ёки авг. ойида далаларга қаторлаб ёки қўш қаторлаб экилади. 1 га майдонга 40—55 минг кўчат кетади. Кузда ўсув даври тугагач, илдизмевалари кавлаб олинади. 120—150 ц/га илдизпоя ва 350—400 ц/ га барг олинади. Е. илдизи ва баргида турли минерал тузлар, витаминлар ва аччиқ таъм берувчи синергии гликози-ди мавжуд. Ундан ошқозон касалликларини даволашда фойдаланилади. Е. ўзига хос ўткир ҳид ва хушбўй таъм беради. Озиқ-овқат саноатида, турли маҳсулотларни (помидор, бодринг ва б.) тузлашда ишлатилади. Валковский, Атлант, Суздаль навлари экилади. Ўзбекистонда шахсий томоркаларда, фермер хўжаликларида етиштирилади. Ўтлоқ Е. (A. sisymbrioides) — ёввойи ҳолда учрайди. Илдизи истеъмол қилинади.
Дилором Ёрматова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.