Yetim
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Yetim — 1) ota-onasi yoki ulardan biri ölgan bola. Xalq örtasida ota-onasi vafot qilib yolğiz qolgan bola «çin Ye.», onasi b-n qolgan bola «gul Ye.», otasi b-n qolgan bola «şum Ye.», ayrim hollarda otasi hamda onasi tomonidan taşlab ketilgan bolalar «tirik Ye.» deb atalgan. Jahonda köpgina xalqlarda bölgani kabi, Örta Osiyo xalqlarida ham bola Ye. qolgan bölsa, ularni qarindoşlari yoki hamqişloqmahalladoşlari öz qaramoqlariga olib tarbiyalaganlar (ular «asrandi bola» deb atalgan). Özbekiston Respublikasi Ye. va karovsiz bolalar tarbiyasini öz otaliğiga olgan, maxsus mehribonlik uylari, tarbiyaxona (internat)lar taşkil etilgan; 2) Turkiston ölkasida yoşligidan boy xöjaliklarga yollanib işlovçi qarol, xizmatkor. Bunday Ye. çorvadorlarga bir yil, dehqonlarga 8—10 oy muddat b-n yollanar edi. Agar Ye. poda boksa, uning haqi 6—8 qöy, yozlik va qişlik kiyim, kundalik ovqat, dehqonçilik işlarida esa 4—5 botmon ğalla (yoki 120— 150 tanga pul), yozlik kiyimdan iborat bölar edi. Şartlaşilgan muddat tamom bölgaç, Ye. haqini olib ketişi yoki yangi mud-datga yollanişi mumkin edi. Çorvaning yöqolişi yoki ölişi, tabiiy ofat natijasida yetgan zararni tölaş Ye. gardaniga tuşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕТИМ — 1) ота-онаси ёки улардан бири ўлган бола. Халқ ўртасида ота-онаси вафот қилиб ёлғиз қолган бола «чин Е.», онаси б-н қолган бола «гул Е.», отаси б-н қолган бола «шум Е.», айрим ҳолларда отаси ҳамда онаси томонидан ташлаб кетилган болалар «тирик Е.» деб аталган. Жаҳонда кўпгина халқларда бўлгани каби, Ўрта Осиё халқларида ҳам бола Е. қолган бўлса, уларни қариндошлари ёки ҳамқишлоқмаҳалладошлари ўз қарамоқларига олиб тарбиялаганлар (улар «асранди бола» деб аталган). Ўзбекистон Республикаси Е. ва каровсиз болалар тарбиясини ўз оталиғига олган, махсус меҳрибонлик уйлари, тарбияхона (интернат)лар ташкил этилган; 2) Туркистон ўлкасида ёшлигидан бой хўжаликларга ёлланиб ишловчи қарол, хизматкор. Бундай Е. чорвадорларга бир йил, деҳқонларга 8—10 ой муддат б-н ёлланар эди. Агар Е. пода бокса, унинг ҳақи 6—8 қўй, ёзлик ва қишлик кийим, кундалик овқат, деҳқончилик ишларида эса 4—5 ботмон ғалла (ёки 120— 150 танга пул), ёзлик кийимдан иборат бўлар эди. Шартлашилган муддат тамом бўлгач, Е. ҳақини олиб кетиши ёки янги муд-датга ёлланиши мумкин эди. Чорванинг йўқолиши ёки ўлиши, табиий офат натижасида етган зарарни тўлаш Е. гарданига тушган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.