Yettisuv
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 92–93-b. — ziyouz.com
Yettisuv (qozoqça Jetisu) — Qozoğistonning jan.-şarqiy qismi. Şim. da Balxaş köli, şim.-şarqda Sassiqköl va Olaköl, jan.-şarqda Junğariya Olatovi tizmasi, jan.da Şim. Tyanşan tizma toğlari hamda ğarbda Çu-Ili toğlari b-n çegaralangan. Ye. atamasi Balxaş köliga quyiladigan 7 daryo (Ili, Qoratol, Biyon, Oqsuv, Lepsa, Baskon, Sarqand)dan olingan. Ye.ning şim.- ğarbiy va şim. tekislik qismi Tovqum, Sarieşikötrov, Luqqum, Yomonqum kabi qumli va qisman şörxok çöllardan iborat. Şuvoq-şöra, saksovulzor va butazorlar, daryo böylarida töqaylar, jan.- şarqida 2000 m gaça balandlikda bargli örmonlar, yuqorirokda qarağayzor va alp hamda subalp ötloqlari bor.
Tarixiy manbalarda Ye.deganda ança katta hudud (Çu daryosi vodiysi b-n birga) tuşunilgan. Ye. — Markaziy Osiyo madaniyatining qad. markazlaridan biri. Ye.da saklar, keyinçalik usunlar yaşagan. Mil. 6-a. oxirlarida Ye.da Ğarbiy Turk xoqonligi, keyinçalik turkaşlar (8-a.ning örtalarigaça) va qarluqlar (766 — 940) hukmronlik qilişgan. Ye.ni 10-a.ning örtalaridan Qoraxoniylar, 12-a.ning 30-y.laridan Qoraxitoylar boşqargan. Möğullar bosqinçiligi davri (1219—21)da Ye.ning dehqonçilik vohalari va şaharlari qattiqzarar körgan. 16-a.da Ye.da qozoqlarning Katta juzi taşkil topgan. 19-a.ning örtalarida Rossiya tomonidan bosib olingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕТТИСУВ (қозоқча Жетису) — Қозоғистоннинг жан.-шарқий қисми. Шим. да Балхаш кўли, шим.-шарқда Сассиқкўл ва Олакўл, жан.-шарқда Жунғария Олатови тизмаси, жан.да Шим. Тяньшан тизма тоғлари ҳамда ғарбда Чу-Или тоғлари б-н чегараланган. Е. атамаси Балхаш кўлига қуйиладиган 7 дарё (Или, Қоратол, Биён, Оқсув, Лепса, Баскон, Сарқанд)дан олинган. Е.нинг шим.- ғарбий ва шим. текислик қисми Товқум, Сариэшикўтров, Луққум, Ёмонқум каби қумли ва қисман шўрхок чўллардан иборат. Шувоқ-шўра, саксовулзор ва бутазорлар, дарё бўйларида тўқайлар, жан.- шарқида 2000 м гача баландликда баргли ўрмонлар, юқорирокда қарағайзор ва альп ҳамда субальп ўтлоқлари бор.
Тарихий манбаларда Е.деганда анча катта ҳудуд (Чу дарёси водийси б-н бирга) тушунилган. Е. — Марказий Осиё маданиятининг қад. марказларидан бири. Е.да саклар, кейинчалик усунлар яшаган. Мил. 6-а. охирларида Е.да Ғарбий Турк хоқонлиги, кейинчалик туркашлар (8-а.нинг ўрталаригача) ва қарлуқлар (766 — 940) ҳукмронлик қилишган. Е.ни 10-а.нинг ўрталаридан Қорахонийлар, 12-а.нинг 30-й.ларидан Қорахитойлар бошқарган. Мўғуллар босқинчилиги даври (1219—21)да Е.нинг деҳқончилик воҳалари ва шаҳарлари қаттиқзарар кўрган. 16-а.да Е.да қозоқларнинг Катта жузи ташкил топган. 19-а.нинг ўрталарида Россия томонидан босиб олинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.