Yettixöja qözğoloni
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 93-b. — ziyouz.com
Yettixöja qözğoloni - Qaşqarda Ofoqxöja avlodlaridan yettita xöja (Kattaxontöra, Kiçikxontöra, Valixontöra, Tavakkalxontöra va b.) rahbarligida manjur hokimlarining zulmiga qarşi kötarilgan qözğolon (1846—47). Bu qözğolonga Tangritoğ qirğizlari ham qatnaşgan. Ğalayonçilar 30 kunlik jangdan söng 1846 y.ning kuzida Qaşqar ş.ni egallab, mustaqil hokimiyat örnatdilar. Kattaxontöra Qaşqar hokimi deb e'lon qilindi. Xöjalar Qaşqarda Qöqon xonligining idora tartibini qölladilar, katta lavozimlarga Qöqondan kelgan şaxslarni tayinladilar. Ayrim beklarning mol-mulki musodara qilingan. Bu hol qözğolonning rivojlanişiga salbiy ta'sir körsatdi. Yangi hokimiyatni Yorkent, Xötan viloyatlari qöllabquvvatlamadi. Bundan foydalangan manjur qöşinlari xöjalar ustidan osonlik b-n ğalaba qozondi (1847). Xöjalar b-n Qöqonga qoçgan 20 ming kişining köpçiligi Tirak dovoni (Qaşqar — Öş yöli) dan ötişda sovuqdan halok böldi.
Ad.: Valixanov Ç. Ç., Sobr. soç. [v 5ti t.], t.2, Alma-Ata, 1962.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕТТИХЎЖА ҚЎЗҒОЛОНИ - Қашқарда Офоқхўжа авлодларидан еттита хўжа (Каттахонтўра, Кичикхонтўра, Валихонтўра, Таваккалхонтўра ва б.) раҳбарлигида манжур ҳокимларининг зулмига қарши кўтарилган қўзғолон (1846—47). Бу қўзғолонга Тангритоғ қирғизлари ҳам қатнашган. Ғалаёнчилар 30 кунлик жангдан сўнг 1846 й.нинг кузида Қашқар ш.ни эгаллаб, мустақил ҳокимият ўрнатдилар. Каттахонтўра Қашқар ҳокими деб эълон қилинди. Хўжалар Қашқарда Қўқон хонлигининг идора тартибини қўлладилар, катта лавозимларга Қўқондан келган шахсларни тайинладилар. Айрим бекларнинг мол-мулки мусодара қилинган. Бу ҳол қўзғолоннинг ривожланишига салбий таъсир кўрсатди. Янги ҳокимиятни Ёркент, Хўтан вилоятлари қўллабқувватламади. Бундан фойдаланган манжур қўшинлари хўжалар устидан осонлик б-н ғалаба қозонди (1847). Хўжалар б-н Қўқонга қочган 20 минг кишининг кўпчилиги Тирак довони (Қашқар — Ўш йўли) дан ўтишда совуқдан ҳалок бўлди.
Ад.: Валиханов Ч. Ч., Собр. соч. [в 5ти т.], т.2, Алма-Ата, 1962.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.