Yevstaxiy nayi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18-b. — ziyouz.com
Yevstaxiy nayi — quruqlikda yaşaydigan umurtqali hayvonlarda yutqunni örta quloq böşliğiga tutaştiradigan kanal. 1563 y.da italyan olimi B. Yevstaxiy (1510—74) tasvir etgan. Örta quloqdagi havo bosimini tevarak muhitdagiga baravarlaş uçun xizmat qiladi. Ye. n. jabra yoriğining rudimentidan kelib çiqqan. Timsoqlarda özaro tutaşuvçi kanallarning murakkab sistemasini hosil qiladi. Ilonlarda örta quloq reduksiyalangani uçun Ye. n. yöq.
Odam da örta quloq böşliği b-n yutqinning burun qismi oraliğida joylaşgan eşituv nayi (q. Eşitiş a'zolari), uz. örta yoşdagi odamlarda 30—40 mm, suyak va toğaydan tuzilgan. Suyak qismi (10—15 mm) çakka suyagi tarkibida bölsa, toğay (2/3) qismi 20— 25 mm bölib, yutqin tomonda joylaşgan. Nayning bir uçi kengayib örta quloqqa oçilsa, ikkinçi uçi kengayib yutqinga oçiladi. Nay yutqin orqali örta quloq böşliğini taşqi muhit b-n boğlab turadi. U örta quloq böşliğidagi havoni almaştirib, bir muvozanatda saklaydi va tovuş tölqinlarining normal ötişini ta'minlaydi. Nay şilliq qavati yalliğlanib, teşigi berkilib qolsa, odam eşitiş qobiliyatini yöqotadi. Şu sababli samolyotda havoga kötariliş, zambarak otiş, kuçli yer portlaşlarida oğizni oçib turiş tavsiya etiladi. Aks holda taşqaridan kuçli havo tölqini noğora pardaga (örta quloq böşliğini çegaralab turadi) ta'sir etib pardani yirtişi mumkin. Yuqori nafas yöllari kasalliklari (şamollaş, angina, burun yondoş böşliqlarining yalliğlanişi) yevstaxiitga (Ye. n.ning yalliğlanişi) sabab böladi.
Q.: Eşitiş a'zolari
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕВСТАХИЙ НАЙИ — қуруқликда яшайдиган умуртқали ҳайвонларда ютқунни ўрта қулоқ бўшлиғига туташтирадиган канал. 1563 й.да итальян олими Б. Евстахий (1510—74) тасвир этган. Ўрта қулоқдаги ҳаво босимини теварак муҳитдагига бараварлаш учун хизмат қилади. Е. н. жабра ёриғининг рудиментидан келиб чиққан. Тимсоқларда ўзаро туташувчи каналларнинг мураккаб системасини ҳосил қилади. Илонларда ўрта қулоқ редукциялангани учун Е. н. йўқ.
Одам да ўрта қулоқ бўшлиғи б-н ютқиннинг бурун қисми оралиғида жойлашган эшитув найи (қ. Эшитиш аъзолари), уз. ўрта ёшдаги одамларда 30—40 мм, суяк ва тоғайдан тузилган. Суяк қисми (10—15 мм) чакка суяги таркибида бўлса, тоғай (2/3) қисми 20— 25 мм бўлиб, ютқин томонда жойлашган. Найнинг бир учи кенгайиб ўрта қулоққа очилса, иккинчи учи кенгайиб ютқинга очилади. Най ютқин орқали ўрта қулоқ бўшлиғини ташқи муҳит б-н боғлаб туради. У ўрта қулоқ бўшлиғидаги ҳавони алмаштириб, бир мувозанатда саклайди ва товуш тўлқинларининг нормал ўтишини таъминлайди. Най шиллиқ қавати яллиғланиб, тешиги беркилиб қолса, одам эшитиш қобилиятини йўқотади. Шу сабабли самолётда ҳавога кўтарилиш, замбарак отиш, кучли ер портлашларида оғизни очиб туриш тавсия этилади. Акс ҳолда ташқаридан кучли ҳаво тўлқини ноғора пардага (ўрта қулоқ бўшлиғини чегаралаб туради) таъсир этиб пардани йиртиши мумкин. Юқори нафас йўллари касалликлари (шамоллаш, ангина, бурун ёндош бўшлиқларининг яллиғланиши) евстахиитга (Е. н.нинг яллиғланиши) сабаб бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.