Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Yey razryad

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 14-b. — ziyouz.com

    Yey razryad — elektrodlar orasida (gazlarda) röy beradigan elektr razryad. Kumir yoki metall elektrodlar orasida hosil böladigan volta yoyi Yo. r.ga misol bölişi mumkin. Ikkita kumir elektrod orasida havoda Yo. r. sodir bölayotganini birinçi marta 1802 y.da rus olimi V. V. Petrov va undan mustasno 1808 y.da hind olimi G. Devilar kuzatişgan. Elektr manbaiga ulangan ikkita kumir elektrod birbiriga yaqinlaştirilganda çöğlanadi va katodsan elektronlar çiqa boşlaydi. Elektrodlar birbiridan uzoklaştirilganda ular orasida yorqin yoy hosil böladi. Elektrodlar (asosan, katod)ning trasi 3000—3600 K ga yetadi. Gaz bosimi 20 atm ga yetganda yoy trasi 6000 K ga yaqinlaşadi. Yoyning yuqori trasi tufayli ionlaniş röy beradi. Şuning uçun elektrodlar orasida yaxşi elektr ötkazuvçanlik paydo böladi. Bundan taşqari, elektron emissiya tufayli katodga yaqin soha qarşiligi kiçik böladi. Bular kiçik kuçlanişda ham elektrodlar orasida Yo. r. yuz berişiga sabab buladi. Elektrodlar juda (bir neça sm gaça) yaqinlaşganda Yo. r. kuçlanişi 40—50 V ga yetadi. Yo. r.dan elektrotexnika, elektr payvandlaş, yoy iyeçlarida metall eritişda, gaz razryadli yoruğlik manbaida, plazmatronlar, lyuminespent lampalar, gazotron va b.da foydalaniladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЕЙ РАЗРЯД — электродлар орасида (газларда) рўй берадиган электр разряд. Кумир ёки металл электродлар орасида ҳосил бўладиган вольта ёйи Ё. р.га мисол бўлиши мумкин. Иккита кумир электрод орасида ҳавода Ё. р. содир бўлаётганини биринчи марта 1802 й.да рус олими В. В. Петров ва ундан мустасно 1808 й.да ҳинд олими Г. Девилар кузатишган. Электр манбаига уланган иккита кумир электрод бирбирига яқинлаштирилганда чўғланади ва катодцан электронлар чиқа бошлайди. Электродлар бирбиридан узоклаштирилганда улар орасида ёрқин ёй ҳосил бўлади. Электродлар (асосан, катод)нинг траси 3000—3600 К га етади. Газ босими 20 атм га етганда ёй траси 6000 К га яқинлашади. Ёйнинг юқори траси туфайли ионланиш рўй беради. Шунинг учун электродлар орасида яхши электр ўтказувчанлик пайдо бўлади. Бундан ташқари, электрон эмиссия туфайли катодга яқин соҳа қаршилиги кичик бўлади. Булар кичик кучланишда ҳам электродлар орасида Ё. р. юз беришига сабаб булади. Электродлар жуда (бир неча см гача) яқинлашганда Ё. р. кучланиши 40—50 В га етади. Ё. р.дан электротехника, электр пайвандлаш, ёй иечларида металл эритишда, газ разрядли ёруғлик манбаида, плазматронлар, люминеспент лампалар, газотрон ва б.да фойдаланилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.