Yeyiliş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 19-b. — ziyouz.com
Yeyiliş — buyumlar sirtining özaro işqalanişi, taşqi muhitning bevosita ta'siri tufayli ularning ölçamlari, şakli, massasi yoki sirtqi holatining asta-sekin özgarişi. Maşina detallari, inşootlarning qismlari, kiyimlar va b. uçun Ye. işqalaniş şaroitiga, materialning xossasiga va buyumning tuzilişiga boğliq böladi. Taşqi ta'sirlarning tabiatiga köra buyumlarning sirtqi qatlamlari abraziv, mexanikaviy, kimyoviy oksidlanib, termik Ye. xillariga bölinadi. Abraziv Ye.ga asosan işqalaniş sabab böladi. Mexanikaviy Ye.da işqalaniş, eziliş, toliqiş natijasida buyum ölçamlari va massasi yoki iş sirtining holati özgaradi. Kimyoviy, oksidlanib va termik Ye.da buyum ob-havo (yoğingarçilik, haroratning keskin özgarişi, çang) va yemiruvçi (oksidli va işqorli) muhitlar ta'sirida korroziyalanib (metallda), eskirib yeyiladi. Ye. buyumlarning sifatini pasaytirişga, iste'mol (işlatiş) qiymatini yöqotişga olib keladi. Maşina detallarining yeyilişini kamaytiriş uçun maxsus moylar va surkov moylarini işlatiş, zanglaşga çidamli materiallardan foydalaniş va b. tavsiya etiladi. Buyumlar (maşina detallari va b. işkalanuvçi buyumlar) materialining Ye.ga qarşilik körsata oliş xususiyati yeyilişga çidamlilik deb ataladi. U işlaş jarayonida buyumning massasi kamayişi va ölçami kiçrayib borişi b-n baholanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕЙИЛИШ — буюмлар сиртининг ўзаро ишқаланиши, ташқи муҳитнинг бевосита таъсири туфайли уларнинг ўлчамлари, шакли, массаси ёки сиртқи ҳолатининг аста-секин ўзгариши. Машина деталлари, иншоотларнинг қисмлари, кийимлар ва б. учун Е. ишқаланиш шароитига, материалнинг хоссасига ва буюмнинг тузилишига боғлиқ бўлади. Ташқи таъсирларнинг табиатига кўра буюмларнинг сиртқи қатламлари абразив, механикавий, кимёвий оксидланиб, термик Е. хилларига бўлинади. Абразив Е.га асосан ишқаланиш сабаб бўлади. Механикавий Е.да ишқаланиш, эзилиш, толиқиш натижасида буюм ўлчамлари ва массаси ёки иш сиртининг ҳолати ўзгаради. Кимёвий, оксидланиб ва термик Е.да буюм об-ҳаво (ёғингарчилик, ҳароратнинг кескин ўзгариши, чанг) ва емирувчи (оксидли ва ишқорли) муҳитлар таъсирида коррозияланиб (металлда), эскириб ейилади. Е. буюмларнинг сифатини пасайтиришга, истеъмол (ишлатиш) қийматини йўқотишга олиб келади. Машина деталларининг ейилишини камайтириш учун махсус мойлар ва сурков мойларини ишлатиш, занглашга чидамли материаллардан фойдаланиш ва б. тавсия этилади. Буюмлар (машина деталлари ва б. ишкаланувчи буюмлар) материалининг Е.га қаршилик кўрсата олиш хусусияти ейилишга чидамлилик деб аталади. У ишлаш жараёнида буюмнинг массаси камайиши ва ўлчами кичрайиб бориши б-н баҳоланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.