Yillik halqa
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 5–6-b. — ziyouz.com
Yillik halqa YILLIK HALQA, yillik qavatlar — 1) ösimliklarda ksilema (yoğoç) ning ösiş zonalari; yoz-qişning almaşinişiga karab, kambiy faoliyatining özgarişi natijasida vujudga keladi. Daraxtlarning poyasi, şoxi va ildizini köndalangiga kesib Y.h.ni köriş mumkin. Vegetatsiya davrining boşida hosil bölgan ksilema tuzilişi, rangi, yaltiroqligi, ölçami va b. mexanik xossalari b-n vegetatsiya davrining 2-yarmida hosil bölgan ksilemadan farq qiladi. Ösimlikning ildiz böğzini arralab va kesilgan joyidagi Y.h.lar soniga qarab, daraxt yoşini aniqlaş mumkin: 2) hayvonlarda — ba'zi töqimalarda har yili rivojlanib, uzoq saqlanadigan (individning yoşini aniqlaşga yordam beradigan) hosilalar. Y.h- uzoq vaqt rivojlangan va muhim özgarişlarga uçramagan skelet tuzilmalarida hosil böladi. Mas, Y.H. baliq tangaçalarida, mollyuska çiğanoqlarida va sudralib yuruvçilar kalla suyagining yassi qismida, tirnoqlarda böladi. Y.h. soniga qarab, individning yoşi, u yo bu darajada kengligiga qarab, ösiş sur'ati aniqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙИЛЛИК ҲАЛҚА, йиллик қаватлар — 1) ўсимликларда ксилема (ёғоч) нинг ўсиш зоналари; ёз-қишнинг алмашинишига караб, камбий фаолиятининг ўзгариши натижасида вужудга келади. Дарахтларнинг пояси, шохи ва илдизини кўндалангига кесиб Й.ҳ.ни кўриш мумкин. Вегетация даврининг бошида ҳосил бўлган ксилема тузилиши, ранги, ялтироқлиги, ўлчами ва б. механик хоссалари б-н вегетация даврининг 2-ярмида ҳосил бўлган ксилемадан фарқ қилади. Ўсимликнинг илдиз бўғзини арралаб ва кесилган жойидаги Й.ҳ.лар сонига қараб, дарахт ёшини аниқлаш мумкин: 2) ҳайвонларда — баъзи тўқималарда ҳар йили ривожланиб, узоқ сақланадиган (индивиднинг ёшини аниқлашга ёрдам берадиган) ҳосилалар. Й.ҳ- узоқ вақт ривожланган ва муҳим ўзгаришларга учрамаган скелет тузилмаларида ҳосил бўлади. Мас, Й.Ҳ. балиқ тангачаларида, моллюска чиғаноқларида ва судралиб юрувчилар калла суягининг ясси қисмида, тирноқларда бўлади. Й.ҳ. сонига қараб, индивиднинг ёши, у ё бу даражада кенглигига қараб, ўсиш суръати аниқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.