Yillik marom
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 5-b. — ziyouz.com
Yillik marom YILLIK MAROM, mavsumiy marom — biologik jarayonlar va hodisalar intensivligi hamda xarakterining yillik davriy takrorlanib turişi b-n boğliq bölgan özgarişlar; qutblardan tortib to tropik zonalargaça bölgan hududlardagi barça organizmlarda kuzatiladi. Taşqi muhit şaroitining kun uzunligi b-n birga özgarişi Y.m. uçun asosiy signal böladi (q. Fotoperiodizm). Biologik jarayonlarning yillik takrorlanib turişi tur uçun muhim bölgan reaksiyalar yiğindisini öz içiga oladi. Y.m. organizmlarning migratsiyasi, qişki yoki yozgi uyquga ketişi, boşpana, in, uya qurişi kabi xilma-xil faoliyatida namoyon böladi. Biokimyoviy va fiziologik funksiyalarning mavsumiy özgarişi ösiş, rivojlaniş, köpayiş, termoregulyatsiya, faol harakatlaniş va b. hodisalar b-n boğliq. Köpçilik ösimlik va hayvonlarda Y. m. doimiy muhit şaroitida özgarmas bölsada, köpinça turga xos hodisa va jarayonlarning qat'iy takrorlanib turişi bu maromdan çetga çiqişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙИЛЛИК МАРОМ, мавсумий маром — биологик жараёнлар ва ҳодисалар интенсивлиги ҳамда характерининг йиллик даврий такрорланиб туриши б-н боғлиқ бўлган ўзгаришлар; қутблардан тортиб то тропик зоналаргача бўлган ҳудудлардаги барча организмларда кузатилади. Ташқи муҳит шароитининг кун узунлиги б-н бирга ўзгариши Й.м. учун асосий сигнал бўлади (қ. Фотопериодизм). Биологик жараёнларнинг йиллик такрорланиб туриши тур учун муҳим бўлган реакциялар йиғиндисини ўз ичига олади. Й.м. организмларнинг миграцияси, қишки ёки ёзги уйқуга кетиши, бошпана, ин, уя қуриши каби хилма-хил фаолиятида намоён бўлади. Биокимёвий ва физиологик функцияларнинг мавсумий ўзгариши ўсиш, ривожланиш, кўпайиш, терморегуляция, фаол ҳаракатланиш ва б. ҳодисалар б-н боғлиқ. Кўпчилик ўсимлик ва ҳайвонларда Й. м. доимий муҳит шароитида ўзгармас бўлсада, кўпинча турга хос ҳодиса ва жараёнларнинг қатъий такрорланиб туриши бу маромдан четга чиқиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.