Yoğ oliş usullari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 75-b. — ziyouz.com
Yoğ oliş usullari — çigit, loviya, soya, ziğir, kunjut, yonğoq, kungaboqar, zaytun, maxsar va b. mağzidan yoğ oliş. Sanoatda, asosan, presslaş (eziş) va ekstraksiya (siqiş) usulidan foydalaniladi. Ilgari yoğ faqat juvozda, keyinçalik sanoatda oddiy gidravlik presslarda olingan. Yoğ zdlari ekstraksiya batareyalari va uzluksiz işlaydigan avtomat şnekli presslar b-n jihozlangan. Mağzdan yoğ ikki bosqiçda olinadi. Birinçi bosqiç — mağzni presslaş yoki ekstraksiyaga tayyorlaş. Bunda mağz turli aralaşmalardan (çigit esa mayda tuklaridan ham), qobiğidan ajratiladi va maxsus jövalaş (valsovka) stanogida eziladi. Ikkinçi bosqiç — presslaş yoki ekstraksiyalaş. Presslaş usulida ezilgan mağz buğli isitkiçdan ötkazilib, şnekli presslarda eziladi. Pressdan çiqqan kunjarada 4% dan 5% gaça yoğ qoladi. Mağzdan ajralgan yoğ filtrdan ötkaziladi. Ayrim zdlarda yoğ oldin ezilgan mağzni maxsus apparat—forçanda qizdirib, şnekli pressda siqib olinadi. Ekstraksiya usulidayoğ şnekli pressdan çiqqan massadan ekstraktorlarda erituvçi (benzin yoki dixloretan) ta'sir ettirib olinadi. Ekstraksiyalangan yoğ distillanadi va tozalanadi. Presslab olingan yoğ oziqovqat sanoatida, ekstraksiyalab olingani texnikada işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁҒ ОЛИШ УСУЛЛАРИ — чигит, ловия, соя, зиғир, кунжут, ёнғоқ, кунгабоқар, зайтун, махсар ва б. мағзидан ёғ олиш. Саноатда, асосан, пресслаш (эзиш) ва экстракция (сиқиш) усулидан фойдаланилади. Илгари ёғ фақат жувозда, кейинчалик саноатда оддий гидравлик прессларда олинган. Ёғ здлари экстракция батареялари ва узлуксиз ишлайдиган автомат шнекли пресслар б-н жиҳозланган. Мағздан ёғ икки босқичда олинади. Биринчи босқич — мағзни пресслаш ёки экстракцияга тайёрлаш. Бунда мағз турли аралашмалардан (чигит эса майда тукларидан ҳам), қобиғидан ажратилади ва махсус жўвалаш (вальцовка) станогида эзилади. Иккинчи босқич — пресслаш ёки экстракциялаш. Пресслаш усулида эзилган мағз буғли иситкичдан ўтказилиб, шнекли прессларда эзилади. Прессдан чиққан кунжарада 4% дан 5% гача ёғ қолади. Мағздан ажралган ёғ фильтрдан ўтказилади. Айрим здларда ёғ олдин эзилган мағзни махсус аппарат—форчанда қиздириб, шнекли прессда сиқиб олинади. Экстракция усулидаёғ шнекли прессдан чиққан массадан экстракторларда эритувчи (бензин ёки дихлорэтан) таъсир эттириб олинади. Экстракцияланган ёғ дистилланади ва тозаланади. Пресслаб олинган ёғ озиқовқат саноатида, экстракциялаб олингани техникада ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.