Yoğlarni tozalaş

Yoğlarni tozalaş yoglarni zaharli (zararli) moddalar va mexanik aralaşmalardan tozalaş. Yoğlarni mexanik va kimyoviy tozalaş usullari bor. Mexanik tozalaş yoğlarni tindiriş, suziş (filtrlaş) va separatsiyalaş (yot moddalardan ajratiş) jarayonlarini öz içiga oladi. Yoğlarni kimyoviy tozalaş ularni triglitserid bölmagan, ammo uruğ (mağiz) tarkibida uçraydigan har xil yölakay moddalardan xoli qiliş. Uruğ murakkab kolloid sistema bölib, ösimlikning turi, agrotexnika usuli va saqlaş şaroitlariga qarab uning tarkibida triglitseridlardan taşkari erkin holdagi yoğ kislotalari, fosfolipidlar, oqsillar, karbon suvlar, har xil rang hamda hid beruvçi moddalar böladi. Yoğ oliş jarayonida yuqorida qayd etilgan moddalar ham yoğ b-n birga çiqadi. Ovqatga işlatiladigan yoğlar triglitserid bölmagan aralaşmalardan tozalanişi — rafinatsiya qilinişi şart. Aralaşmalarning tarkibi va xususiyati hamda yoğning qaysi maqsadda işlatilişiga qarab rafinatsiya jarayoni köp bosqiçli bölişi mumkin. Köp hollarda rafinatsiya yoğlarni suv b-n işlab (gidratatsiya) fosfolipid — oqsilkarbon suvlar kompleksini ajratib olişdan boşlanadi. Yoğlarni erkin holdagi yoğ kislotalari va b. yölakay aralaşmalardan tozalaş uçun, mas, paxta yoğini işqor (NaOH) eritmasi b-n işlanadi. Hosil bölgan sovunli eritma (soapstok) tindiriş va suziş yöli b-n yoğdan ajratib olinadi. Söngra yoğ oş tuzi eritmasi va suv b-n yuviladi, quritiladi. Bunda u erkin yoğ kislotalari, kisman rang va hid beruvçi moddalardan tozalanadi. Ayrim hollarda, mas, past navli paxta çigiti yoğini oqartiriş, ya'ni rang beruvçi gossipol va yölakay moddalardan tozalaş uçun turli adsorbentlardan foydalaniladi. Yoğlardagi qölansa hidni yöqotiş (dezodaratsiya) uçun yoğ 160—200° gaça qizdirilib, vakuumda 220—240° li suv buği b-n işlanadi. Tozalangan yoğ oziqovqat mahsulotlari tayyorlaşda, çiqindilarni esa sovun, sirt faol moddalar, doridarmonlar, fosfolipidlar va b. olişga işlatiladi.