Yoğoç materiallar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80-b. — ziyouz.com
Yoğoç materiallar — tabiiy yoğoçdan tayerlanadigan taxta, xari, xoda va b.; tabiiy yoğoçga boğlovçi moddalar (sintetik smolalar) şimdirib va yukrri tralarda bosim ostida işlov berib, yelimlab olinadigan quriliş, mebelsozlik, kemasozlik materiallari. Tayyorlaniş usuliga köra tilingan va tilinmagan, presslangan, modda şimdirilgan, qatlamqatlam qilib yelimlab yopiştirilgan yoğoçlarga, yoğoç plastika va plitalarga bölinadi. Tabiiy Yo. m. — xari, xoda, ğöla; yönilgan, yorilgan materiallar, tilingan (taxta), payraha, faner, qipiq va b. materiallar. Modda şimdirilgan Yo. m. — antiseptik vositalar va yoğoç smolasi şimdirilgan materiallar. Presslangan Yo. m. — tolaning köndalang yönalişi böyiça ZOMN/m2 (300 kg. kuç/ sm2) bosim ostida va 100—250° trada qizdirib bir tomonlama, ikki tomonlama va kontur böyiça ziçlab olinadigan materiallar. Bunday Yo. m.ning ziçligi 1200—1450 kg/m3 böladi. Yelimlangan Yo. m. — fizikmexanik xossalari deyarli bir xil bölgan yoğoç qatlamlarini birbiriga yopiştirib (yelimlab va presslab) olinadigan kalin, uzun va enli materiallar. Qatlamqatlam Yo. m. — şpon yoki randalangan fanerlarni sintetik smola yoki oqsil yelim b-n yopiştirib olinadigan material. Plastik Yo. m. — payraha, qipiq, maydalangan yoğoç va b. organik yoki mineral boğlovçilar (10—30%) dan tayerlanadigan plitalar, yoğoç plastika, fibroplitalar va b. Yoğoç tolali plitalar yoğoç massasidan presslab tayyorlanadi. Yo. m.dan qoğozsellyuloza tayyorlaş va kimyoviy mahsulotlar i. ç.da ham foydalaniladi. Yo. m. quriliş, kemasozlik va mebelsozlikda hamda yoqilği sifatida işlatiladi. Tabiiy Yo. m. daraxt tanasidan olinadi. Daraxt tanasi özak, yoğoçlik, tola va pöstloqdan iborat. Ayrim daraxtlarning faqat pöstloq va özak qismi işlatiladi. Özbekistonda Yo. m. tol, yonğoq, tut, arça, terak, qayrağoçdan tayyorlanadi. Qayrağoç yoğoçidan arava ğildiragi va öqlari qam yasaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁҒОЧ МАТЕРИАЛЛАР — табиий ёғочдан тайерланадиган тахта, хари, хода ва б.; табиий ёғочга боғловчи моддалар (синтетик смолалар) шимдириб ва юкрри траларда босим остида ишлов бериб, елимлаб олинадиган қурилиш, мебелсозлик, кемасозлик материаллари. Тайёрланиш усулига кўра тилинган ва тилинмаган, прессланган, модда шимдирилган, қатламқатлам қилиб елимлаб ёпиштирилган ёғочларга, ёғоч пластика ва плиталарга бўлинади. Табиий Ё. м. — хари, хода, ғўла; йўнилган, ёрилган материаллар, тилинган (тахта), пайраҳа, фанер, қипиқ ва б. материаллар. Модда шимдирилган Ё. м. — антисептик воситалар ва ёғоч смоласи шимдирилган материаллар. Прессланган Ё. м. — толанинг кўндаланг йўналиши бўйича ЗОМН/м2 (300 кг. куч/ см2) босим остида ва 100—250° трада қиздириб бир томонлама, икки томонлама ва контур бўйича зичлаб олинадиган материаллар. Бундай Ё. м.нинг зичлиги 1200—1450 кг/м3 бўлади. Елимланган Ё. м. — физикмеханик хоссалари деярли бир хил бўлган ёғоч қатламларини бирбирига ёпиштириб (елимлаб ва пресслаб) олинадиган калин, узун ва энли материаллар. Қатламқатлам Ё. м. — шпон ёки рандаланган фанерларни синтетик смола ёки оқсил елим б-н ёпиштириб олинадиган материал. Пластик Ё. м. — пайраҳа, қипиқ, майдаланган ёғоч ва б. органик ёки минерал боғловчилар (10—30%) дан тайерланадиган плиталар, ёғоч пластика, фиброплиталар ва б. Ёғоч толали плиталар ёғоч массасидан пресслаб тайёрланади. Ё. м.дан қоғозцеллюлоза тайёрлаш ва кимёвий маҳсулотлар и. ч.да ҳам фойдаланилади. Ё. м. қурилиш, кемасозлик ва мебелсозликда ҳамда ёқилғи сифатида ишлатилади. Табиий Ё. м. дарахт танасидан олинади. Дарахт танаси ўзак, ёғочлик, тола ва пўстлоқдан иборат. Айрим дарахтларнинг фақат пўстлоқ ва ўзак қисми ишлатилади. Ўзбекистонда Ё. м. тол, ёнғоқ, тут, арча, терак, қайрағочдан тайёрланади. Қайрағоч ёғочидан арава ғилдираги ва ўқлари қам ясалади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.