Yöğon içak

Yöğon içak — odam va umurtqali hayvonlar içagining bir qismi; öng yonboş sohasida bevosita ingiçka içakdan keyin boşlanib orqa çiqaruv teşigi (anus) b-n tugaydi. Evolyutsiya jarayonida umurtqali hayvonlar yöğon içagining şakli özgargan: tuban umurtqalilar, reptiliylar va quşlarda Y.i. qisqa, u b-n ingiçka içak örtasida aniq çegara yöq. Toğayli va ikki xil nafas oluvçi baliqlar, quruqda va suvda yaşovçilar, sudralib yuruvçilar Y.i. kloakaga tutaşadi. Köpçilik sut emizuvçilar, xususan, odamda Y.i. köriçak (appendiks ösimtasi b-n), çambar içak (kötariluvçi, köndalang, tuşuvçi va sigmasimon qismlari b-n) va töğri içakdan iborat. Odam yöğon içagining uz. 1,5—2 m bölsa, diametri ingiçka içakka nisbatan ikki hissa katta. Uning devori esa şilliq, şilliq osti qavati, muskul va seroz pardadan iborat. Şilliq pardada köndalang joylaşgan burmalar bölib, unda şilliq işlovçi mayda bezlar va limfoid töqimalar mavjud. Uzunasiga yönalgan muskul tolalari lentasimon tarqalganidan içakdagi moddalar sekin (16—18 soat) yönaladi. Y.i.ning kötariluvçi qismida ovqat qoldiğining bir qismi va suv şimiladi. Ovqat tarkibidagi kletçatka Y.i.da par-çalanib, uning ma'lum bir qismi şimiladi. Axlat, asosan, Y.i.da şakllanib töğri içakda yiğiladi va ixtiyoriy böşaliş röy beradi. Y.i. kasalliklaridan appenditsit, kolit, proktit va b. kuzatiladi.