Yöl belgilari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 15–16-b. — ziyouz.com
Yöl belgilari — haydovçilar, piyodalar, yölovçilar, yöl ta'mirlovçilar, çorva mollarini haydab boruvçilarning avtomobil yöllari va şahar köçalarida harakatlanişini tartibga soliş, ularni xavfli uçastkalar haqida ogohlantiriş uçun tegişli joylarga osib qöyiladigan şartli belgilar. Yöllarda harakatlanişni tartibga solişga ilgaridan harakat qilingan. Otaravalar va izvoşlar örnini avtomobillar va b. transport vositalari egallay borgan sari qoidalar, ulardagi belgilar ham takomillaşib bordi. Yöl belgilaridagi grafiklar, texnik tafsilotlar 1968 y.da Venada ötkazilgan «Yöl belgilari va signallari haqidagi konvensiya» hamda bu konvensiyani töldiruvçi Yevropa kelişuvi (1971, Jeneva) talablariga köra işlab çiqildi. Özbekiston Respublikasida 2001 y.da xalqaro meyorlar asosida, mahalliy şaroitlarni hisobga olgan holda yangi «Yöl harakati qoidalari» işlab çiqildi. Bu qoidalarga Y.b.ning quyidagi asosiy 4 ta: ogohlantiruvçi, imtiyoz, taqiqlovçi, buyuruvçi guruhi va undan taşqari axborot-işora, servis, kuşimça axborot belgilari kiritilgan.
Ogohlantiruvçi belgilar — yöl harakati qatnaşçilariga yölning harakatlanişda vaziyatga qarab çora körişni talab qiladigan xavfli qismlarining joylaşuvi hamda ularning xususiyatlari töğrisida ma'lumot beriş uçun qöllaniladi. Imtiyoz belgilari — çorrahalarda, alohida joylaşgan qatnov qismlari kesişgan joylarda, şuningdek yölning tor qismida yöl harakati qatnaşçilarining harakatlaniş navba-tini belgilaş uçun qöllaniladi. Taqiqlovçi belgilar — yöl hara-katiga ma'lum çeklaşlar kiritiş yoki ularni bekor qiliş uçun qöllaniladi. Buyuruvçi belgilar — transport vositalariga körsatilgan yönalişda yoki faqat ma'lum yönalişlarda harakatlanişlari lozimligini buyuradi. Axborot-işora belgilari — harakat qatnaşçilariga yöldagi harakat tartibi xususiyatlari hamda aholi yaşaydigan joylar va manzillarning joylaşuvi haqida ma'lumot beriş uçun qöllaniladi. Servis belgilari — transport vositalari, yölovçilar va haydovçilarga xizmat körsatiş joylari xaqida ma'lumot beriş uçun qöllaniladi. Qöşimça axborot belgilari — ular b-n birgalikda qöllanilgan belgilarga aniqlik kiritiş yoki ularning ta'-sirini çeklaş uçun qöllaniladi.
Barça belgilar qoronği paytlarda yoritilib turiladigan bölişi yoki kamida 100 metr naridan körişga imkon beradigan materiallar b-n qoplanişi lozim.
Ad.: Yöl harakati qoidalari, T., 2001.
Sobir Abdurasulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЙЎЛ БЕЛГИЛАРИ — ҳайдовчилар, пиёдалар, йўловчилар, йўл таъмирловчилар, чорва молларини ҳайдаб борувчиларнинг автомобиль йўллари ва шаҳар кўчаларида ҳаракатланишини тартибга солиш, уларни хавфли участкалар ҳақида огоҳлантириш учун тегишли жойларга осиб қўйиладиган шартли белгилар. Йўлларда ҳаракатланишни тартибга солишга илгаридан ҳаракат қилинган. Отаравалар ва извошлар ўрнини автомобиллар ва б. транспорт воситалари эгаллай борган сари қоидалар, улардаги белгилар ҳам такомиллашиб борди. Йўл белгиларидаги графиклар, техник тафсилотлар 1968 й.да Венада ўтказилган «Йўл белгилари ва сигналлари ҳақидаги конвенция» ҳамда бу конвенцияни тўлдирувчи Европа келишуви (1971, Женева) талабларига кўра ишлаб чиқилди. Ўзбекистон Республикасида 2001 й.да халқаро меъёрлар асосида, маҳаллий шароитларни ҳисобга олган ҳолда янги «Йўл ҳаракати қоидалари» ишлаб чиқилди. Бу қоидаларга Й.б.нинг қуйидаги асосий 4 та: огоҳлантирувчи, имтиёз, тақиқловчи, буюрувчи гуруҳи ва ундан ташқари ахборот-ишора, сервис, кушимча ахборот белгилари киритилган.
Огоҳлантирувчи белгилар — йўл ҳаракати қатнашчиларига йўлнинг ҳаракатланишда вазиятга қараб чора кўришни талаб қиладиган хавфли қисмларининг жойлашуви ҳамда уларнинг хусусиятлари тўғрисида маълумот бериш учун қўлланилади. Имтиёз белгилари — чорраҳаларда, алоҳида жойлашган қатнов қисмлари кесишган жойларда, шунингдек йўлнинг тор қисмида йўл ҳаракати қатнашчиларининг ҳаракатланиш навба-тини белгилаш учун қўлланилади. Тақиқловчи белгилар — йўл ҳара-катига маълум чеклашлар киритиш ёки уларни бекор қилиш учун қўлланилади. Буюрувчи белгилар — транспорт воситаларига кўрсатилган йўналишда ёки фақат маълум йўналишларда ҳаракатланишлари лозимлигини буюради. Ахборот-ишора белгилари — ҳаракат қатнашчиларига йўлдаги ҳаракат тартиби хусусиятлари ҳамда аҳоли яшайдиган жойлар ва манзилларнинг жойлашуви ҳақида маълумот бериш учун қўлланилади. Сервис белгилари — транспорт воситалари, йўловчилар ва ҳайдовчиларга хизмат кўрсатиш жойлари хақида маълумот бериш учун қўлланилади. Қўшимча ахборот белгилари — улар б-н биргаликда қўлланилган белгиларга аниқлик киритиш ёки уларнинг таъ-сирини чеклаш учун қўлланилади.
Барча белгилар қоронғи пайтларда ёритилиб туриладиган бўлиши ёки камида 100 метр наридан кўришга имкон берадиган материаллар б-н қопланиши лозим.
Ад.: Йўл ҳаракати қоидалари, Т., 2001.
Собир Абдурасулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.