Yombi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 16–17-b. — ziyouz.com
Yombi (xitoyça «Yuan bao» — boylik töplaşning boşlanişi) — quyma oltin va quyma kumuş bölagi. Xitoyda birinçi pullar mil. av. 7a.da paydo bölgan; ular kumuşdan emas, balki mis (yoki bronza)dan kuyib tayyorlangan. Bu pullarning qiymati juda past bölib, bir misqol (3,7 g) kumuşga 1000, qatto 2000 dona mis (bronza) pul almaştirilgan. Bu pullarning ogirligi yarim pud kelgan, 10—20 ming mis (bronza) pullarni hamyonda emas, balki otaravada taşişga majbur bölingan. Mil. 7—10a. larga kelib «Buyuk ipak yöli» böylab xalqaro savdosotiq rivojlangan davrda Xitoyda xalqaro valyuta (oltin va kumuş) pullar örnida quyma Yo.lardan foydalanilgan. Yo. pul emas, balki yirik savdosotiklarda tölov va boylik jamğariş vositasi bölgan. Yo.larning vazni bir xil emas, balki 5 g dan 2000 g gaça bölib, savdo muomalasida ularni tarozida tortib olingan. Yo.larning kattalari «Tuya tuyoq», «Ot tuyoq» deb atalgan, nisbatan kiçiklari «Qöy tuyoq», 1885 yil Xitoyda çiqarilgan yombi. «Eçki tuyoq», undan kiçiklari esa «Çuçvara quloq» deb yuritilgan. Sof kumuşdan tayyorlanganligini tasdiqlaş uçun davlat tomonidan çikarilgan Yo.larga xitoy imperatori öz tamğasini bosgan. Agar Yo.larni şaxslar çiqargan bölsa, uning sofligini şahar va tuman hokimlari tasdiqlab, öz tamğasini bosgan. Şu b-n birga, kumuş Yo.ni tayyorlagan şaxs va firmalar ham öz tamğasini bosib kafolat bergan. Yo.lar 19a. oxirigaça Markaziy Osiyo va Xitoy savdo muomalasida keng yuritilgan. Özbekiston Respublikasi oltin konlaridan qazib olinadigan oltinlar maxsus qoliplarga quyilib, Yo. holiga keltiriladi. Uning oğirligi 12 kg.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁМБИ (хитойча «Юань бао» — бойлик тўплашнинг бошланиши) — қуйма олтин ва қуйма кумуш бўлаги. Хитойда биринчи пуллар мил. ав. 7а.да пайдо бўлган; улар кумушдан эмас, балки мис (ёки бронза)дан куйиб тайёрланган. Бу пулларнинг қиймати жуда паст бўлиб, бир мисқол (3,7 г) кумушга 1000, қатто 2000 дона мис (бронза) пул алмаштирилган. Бу пулларнинг огирлиги ярим пуд келган, 10—20 минг мис (бронза) пулларни ҳамёнда эмас, балки отаравада ташишга мажбур бўлинган. Мил. 7—10а. ларга келиб «Буюк ипак йўли» бўйлаб халқаро савдосотиқ ривожланган даврда Хитойда халқаро валюта (олтин ва кумуш) пуллар ўрнида қуйма Ё.лардан фойдаланилган. Ё. пул эмас, балки йирик савдосотикларда тўлов ва бойлик жамғариш воситаси бўлган. Ё.ларнинг вазни бир хил эмас, балки 5 г дан 2000 г гача бўлиб, савдо муомаласида уларни тарозида тортиб олинган. Ё.ларнинг катталари «Туя туёқ», «От туёқ» деб аталган, нисбатан кичиклари «Қўй туёқ», 1885 йил Хитойда чиқарилган ёмби. «Эчки туёқ», ундан кичиклари эса «Чучвара қулоқ» деб юритилган. Соф кумушдан тайёрланганлигини тасдиқлаш учун давлат томонидан чикарилган Ё.ларга хитой императори ўз тамғасини босган. Агар Ё.ларни шахслар чиқарган бўлса, унинг софлигини шаҳар ва туман ҳокимлари тасдиқлаб, ўз тамғасини босган. Шу б-н бирга, кумуш Ё.ни тайёрлаган шахс ва фирмалар ҳам ўз тамғасини босиб кафолат берган. Ё.лар 19а. охиригача Марказий Осиё ва Хитой савдо муомаласида кенг юритилган. Ўзбекистон Республикаси олтин конларидан қазиб олинадиган олтинлар махсус қолипларга қуйилиб, Ё. ҳолига келтирилади. Унинг оғирлиги 12 кг.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.