Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Yomonqum çöli

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18-b. — ziyouz.com

    Yomonqum çöli Markaziy Qizilqumdagi çöl. Tomditov b-n Bökantov toğlari oraliğida joylaşgan. Ğarbda Mingbuloq, şarqda Mölali botiqlari b-n çegaradoş. Eng baland joyi şarqida 303 m, ğarbida 169 m. Közanakli (çuq. 5—8 m), döng (bal. 4—6 m) va marzali qum (bal. 6—9 m) şakllari uçraydi, quduqlar atrofida barxanli qumlar vujudga kelgan. Mingbuloq botiği yaqinida relyef sathi pasayib, qumli qoplam qalinligi kamayib boradi, ba'zan tub jinslar yuzasi oçilib qolgan, ayrim joylarda kiçik botiklar uçraydi. Yo.ç.da Tubelek (bal. 258 m), Tulyatoş (268 m), Qoratepa (141 m), Darvoza (248 m) kabi tepalar mavjud bölib, ular bur, paleogen, ba'zan neogenning çökindi jinslaridan tuzilgan, jan. yon bağirlari tik va quruq özanlar b-n parçalangan. Qumlikda çöl ösimliklaridan çerkez, oqsaksovul, juzğun, quyonsuyak, selin, isiriq, efemerlar (qönğirboş, rang, kovrak va b.), şörxoklarda bir yillik şöralar (baliqköz, qoraşöra va qizilşöra), yulğun, korabarok, kermak va b. tarqalgan. Yaylov sifatida foydalaniladi. Yo.ç.ni Zarafşon—Uçquduqt.y. va avtomobil yöllari kesib ötgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЁМОНҚУМ ЧЎЛИ Марказий Қизилқумдаги чўл. Томдитов б-н Бўкантов тоғлари оралиғида жойлашган. Ғарбда Мингбулоқ, шарқда Мўлали ботиқлари б-н чегарадош. Энг баланд жойи шарқида 303 м, ғарбида 169 м. Кўзанакли (чуқ. 5—8 м), дўнг (бал. 4—6 м) ва марзали қум (бал. 6—9 м) шакллари учрайди, қудуқлар атрофида барханли қумлар вужудга келган. Мингбулоқ ботиғи яқинида рельеф сатҳи пасайиб, қумли қоплам қалинлиги камайиб боради, баъзан туб жинслар юзаси очилиб қолган, айрим жойларда кичик ботиклар учрайди. Ё.ч.да Тубелек (бал. 258 м), Тулятош (268 м), Қоратепа (141 м), Дарвоза (248 м) каби тепалар мавжуд бўлиб, улар бур, палеоген, баъзан неогеннинг чўкинди жинсларидан тузилган, жан. ён бағирлари тик ва қуруқ ўзанлар б-н парчаланган. Қумликда чўл ўсимликларидан черкез, оқсаксовул, жузғун, қуёнсуяк, селин, исириқ, эфемерлар (қўнғирбош, ранг, коврак ва б.), шўрхокларда бир йиллик шўралар (балиқкўз, қорашўра ва қизилшўра), юлғун, корабарок, кермак ва б. тарқалган. Яйлов сифатида фойдаланилади. Ё.ч.ни Зарафшон—Учқудуқт.й. ва автомобиль йўллари кесиб ўтган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.