Yon çiziq
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21-b. — ziyouz.com
Yon çiziq (linea lateralis), yon organlar — suvda yaşovçi tuban umurtqasiz hayvonlar (tögarak oğizlilar,
suvda va quruqlikda yaşovçilarning itbaliqdavri)dagi sezgi organlari sistemasi. Tananing har ikki yoni va boş qismida joylaşgan. Yo. ç. maxsus ion tarkibga ega bölgan suyuklik b-n tölgan nayçalar — ampulalardan hamda ular sirtida joylaşgan epidermal organlardan iborat. Yo. ç. organlarining asosiy qismini eşitiş organi va vestibulyar apparat sensor hujayralariga öxşaş sezgir tukli hujayralarga ega bölgan nevromast taşkil etadi. Afferent va efferent nerv tolalari ana şu nevromast retseptor hujayralarida şoxlangan böladi. Retseptorlar suv oqimi va muhitning past çastotali tebranişi ta'sirida qözğaliş paydo böladi. Yo.ç. organlari suv oqimi yönalişi va tezligini sezadi. Hayvonlar Yo. ç. yordamida köriş organisiz ham suvda öz yölini topadi, tösiqlarni sezib aylanib ötadi. Ayrim tögarak oğizlilar va köpçilik baliqlarning Yo. ç. organlari öziga xos tuzilgan juda sezgir elektroretseptorlarga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЁН ЧИЗИҚ (linea lateralis), ён органлар — сувда яшовчи тубан умуртқасиз ҳайвонлар (тўгарак оғизлилар,
сувда ва қуруқликда яшовчиларнинг итбалиқдаври)даги сезги органлари системаси. Тананинг ҳар икки ёни ва бош қисмида жойлашган. Ё. ч. махсус ион таркибга эга бўлган суюклик б-н тўлган найчалар — ампулалардан ҳамда улар сиртида жойлашган эпидермал органлардан иборат. Ё. ч. органларининг асосий қисмини эшитиш органи ва вестибуляр аппарат сенсор ҳужайраларига ўхшаш сезгир тукли ҳужайраларга эга бўлган невромаст ташкил этади. Афферент ва эфферент нерв толалари ана шу невромаст рецептор ҳужайраларида шохланган бўлади. Рецепторлар сув оқими ва муҳитнинг паст частотали тебраниши таъсирида қўзғалиш пайдо бўлади. Ё.ч. органлари сув оқими йўналиши ва тезлигини сезади. Ҳайвонлар Ё. ч. ёрдамида кўриш органисиз ҳам сувда ўз йўлини топади, тўсиқларни сезиб айланиб ўтади. Айрим тўгарак оғизлилар ва кўпчилик балиқларнинг Ё. ч. органлари ўзига хос тузилган жуда сезгир электрорецепторларга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.